MARKETİNQ DƏFTƏRİ

Olmaz axı belə...

2011-09-23T06:04:00.000-07:00

Biz avtomobilçilər Azərbaycanda statistika ilə əlaqəli problem olduğuna görə öz aramızda aylıq satış rəqəmlərini paylaşırdıq. Yəqin hamınız bilirsiniz ki, ağıllı-başlı dövlətlərdə bu onsuz da az qala hər yerdə tapılır və aylıq rəqəmlər açıqlanır.

Nəysə. uzun müddətdir bir neçə distribyutru xaric tutsaq hamı bir-biri ilə bu "əməkdaşlığı" edirdi. Dünən çox dəyərli dostun Zakir Kərimzadə mənə deyib ki, Nissan və VW rəqəmləri az qala iki dəfə azaldıb göndərir.

Mən başa düşmürəm ki, bu onlara nə qazandırır. Niyə axı heç kimə inanmağa məcbur edirlər insanı...Öz-özümə iki gündür məntiqli səbəblər çıxarmağa çalışıram, amma hələ bir dənə də olsun məntiqli "məntiq" yoxdur.

Özümüzdə olmadığına görə...

2011-06-13T01:27:00.000-07:00

Özümüzdə olmadığına görə Barcenolalı, Galatasaraylı, Fənərli və.s olmuşuq.

Özümüzdə olmadığına görə Almaniya, Türkiyə, Braziliya forması geyinib onlara azarkeşlik edirik.

Yenə əvvəllər azca da olsa nəsə var idi, indi o da olmadığına görə AKP-li və ya CHP-li oluruq yavaş-yavaş.

Adamın özündə nəyinsə olmamağı pis şeydir, qalırsan ona-buna baxa-baxa...

Toyota gibi adam mı, yoksa adam gibi Toyota mı?

2011-06-06T21:54:00.000-07:00

Son dövrlərdə Toyota Türkiyənin “Toyota gibi adam” konsepsiyaları çoxumuzun diqqətini çəkib. Mənim əvvəlki TVC-lər çox da xoşuma gəlməsə də, konsept və sonunca TVC çox xoşuma gəldi. Bu rolikdən sonra Toyota markasına qarşı azca da olsa emosional hisslər yaranıb məndə. Daha doğrusu belə deyim, mən illərdir Toyotaya hörmət edirəm, Toyotanı tərifləyirəm, amma heç vaxt Toyotanı sevməmişəm, çünki Toyota illərdir ancaq “xarab olmayan robot” olub. Heç vaxt, marka ilə emosional bağ yaradan bir reklamlarını görməmişəm, bəlkə də var, amma mən görməmişəm. Bütün reklamları, maşının xarab olmamasına vurğu edir, maşının ekologiyaya zərər vurmamasına vurğu edir və.s Toyota illərdir, bizi evdən işə, işdən evə etibarlı şəkildə aparıb gətirən, xarab olmayan, xərcsiz maşın olub, bunu mən demirəm bunu Toyota Amerikanın CMO-su demişdi bir dəfə.

Mən çox araşdıra bilmədim ki, Toyotanın son dövrlərdə Türkiyədə vəziyyəti necədir, Amerikadakı kimi sürətlə aşağı gedir yoxsa normaldır, amma mən inanmıram ki, satış yaxşı olsun həmişəki kimi və Toyota Türkiyə başlasın “Toyota gibi adam” “yaratmağa”. Çox böyük ehtimal illərdir ortaya atdıqları tezləri çürüyür, satışda problemlər var və insanlar da artıq bilirlər ki, hazırda avtomobillərin dözümlülüyü baxımından Toyota ilə digərləri arasında həmişə dedikləri fərq yoxdur.

Yəni qısacası, mənə elə gəlir ki, əslində ortada “Toyota gibi adam” yox “Adam gibi Toyota” konsepti var.

Yazmalı Çox Şey Var

2011-06-01T02:06:00.000-07:00

Əslində yazmalı çox şey var. Yazan olsa. Oxumalı da o qədər şey var ki, oxuyan lazım.

Blogda yenə də çox uzun ara verdim, yazmadım. Yazmaq üçün darıxdım. Heç vaxt düzgün yazılarım olmayıb. Nə axıcı olmayıb, nə də maarifləndirici.

Amma, yazıram, özüm üçün. Oxuyanlar da hər halda yenə özü üçün oxuyar.

Blogda dəyşiklik üçün kömək lazımdır, onu da həll etdikdən sonra çox aktiv şəkildə bunu davam etdirəcəm inşallah.

Sizə Pampers verəcəm!

2011-02-09T10:00:00.000-08:00

Bizim Market bizim yolun üstündədir. Ona görə də demək olar hər gün yolumuz ordan keçir. Bugün HUGGIES həmin bu marketdə promo-aksiya keçirirdi. Yeni, Huggies Classic məhsullarını kiçik paketlərdə təxmini olaraq potensial müştərilərə təklif edirdilər. Mənim də səbətimdə Humana meyvə suyu olduğuna görə xanım mənə yaxınlaşdı və “Siz pampers istifadə edirsiniz?” dedi. Mən də, “Özümün yaşım keçib, amma oğlum üçün istifadə edirik” dedim.

Həmişəki kimi telefona zəng gəldi və mən başladım telefonda qışqıra-qışqıra danışmağa (yavaş danışmağı hələ də öyrənə bilməmişəm). Gedirdim ki, arxadan həmin qız çağırdı; “Axı mən sizə Pampers verəsiydim”. Dedim, “Axı satdığınız Huggies-dir, özünüz mənə niyə pampers təklif edirsiniz?”. O da mənə çatdırdı ki, hamı onusuz da Pampers deyir, nə fərqi var imiş ki?:)

Pampers Classic indi bizim balacanın üstündə yoxlama prosesindədir. Görək bəyənəcəyik mi? Amma, kaş Huggies heç olmasa bu qızlara bərk-bərk tapşıraydı ki, müştərilərə Pampers yox, Huggies uşaq bezi təklif etsinlər. Məncə tapşırıblar da, amma aksiyada iştirak edən xanım aradakı “fərqi” mənasız hesab edib.

PRADO: Toyota PRADO!

2011-01-31T05:25:00.000-08:00

Mən almaram. Mən onu sürmək istəmirəm. Ama, mən ona böyük hörmətlə yanaşıram! Daha doğrusu ona yox, onun istehsalçısına, onun mühəndisinə, onun marketinqi ilə məşğul olanlara böyük hörmətim var.

Toyota Prado, Azərbaycan avtomobil bazarı kriz sonrasında dirçəlməyə başladığı ilk günlərdən etibarən bizim bazardadır, yəni 2003-cü ildən. Əlimdə 2006-cı ildən əvvələ dair məlumat yoxdur, amma son illərin göstəricilərinə əsaslansaq hər halda azərbaycan müstəqillik dövrünün ən uğurlu 10 avtomobili siyahısında mütləq onu göstərməli olarıq.

Bir neçə həftə əvvəl 40 yaşdan yuxarı 5-6 nəfərlə söhbətləşirdik. Arasında 3-ü Prado sürürdü, digər ikisi sizə sürməyi arzulayırdı. Səbəb isə sadədir; 1- Yumşaqdır 2- Səssizdir 3-Çox dözümlüdür!

Azərbaycanda satılan Pradoların təxminən 75%-i 2.7 motordur. Bunların böyük əksəriyyəti 2009-cu ildə kriz dövründə “su qiymətinə” satılan Pradolardandır. 2.7 motorun cəmi 167 at gücü var və 4 pilləli avtomat ötürücü ilə təmin olunub. Bu göstərici ilə Prado nəinki tək öz sinfində, həttta özündən bir alt və üst siniflərdə də ən sonuncudur. Sürənlərin dediyinə görə 2.7 uzun məsafədə və 120-dən yuxarı sürətlərdə çox yorucudur və hətta çox pis aerodinamikaya malikdir. 4.0-a bu aid deyil.

Mənim Toyota-ya hörmətimin səbəbi isə texniki faktorlar deyil, səbəb Toyota-nın insanların tələblərinə bu qədər uyğun avtomobil istehsal etməsidir. Səbəb, Toyota-nın bu boyda böyük maşınla 3 ildir ən çox satılan 3 maşından biri olma uğurunu əldə etməsidir. Səbəb P.Drucker-in dediyi “Müştəriyə özü-özünü satan məhsul” istehsal etməsidir!

Azərbaycanlı Marketoloqlar

2011-01-09T21:15:00.001-08:00

Mən uzun müddətdir yazmağa ara verdiyim vaxtda nə fikir bildirirdim, nə də bildirilən fikirlərə reaksiya vermirdim. Çünki, yorulmuşdum əsassız ittiham və “böyük” fikirləri dinləməkdən.

Tənqid ediriksə bir işi, əvvəla o işin sahibinin əməyini, zəhmətini yerə vurmamalıyıq, ədəb-ərkan həmişə qorunmalıdır. Yəni, birinin işinə “zibil” deyə biləcək qədər zibil beyinli olmamalıyıq. Bunu qısa kəsdim.

Digər tərəfdən isə tənqid ediriksə maksimum reallığı öyrənib ondan sonra tənqid etməliyik. Mak.az-da bir nəfər təxmini mənası “Hyundai heç bilmir ki, onun internet səhifəsinə nə qədər adam girir” olan bir fikir yazmışdı. Hərçənd, məndən əvvəl Emin cavab yazıb, amma bu Eminin cavab yazdığı bir məsələdir. Eləcə də, həm Eminə, həm mənə, həm də başqalarına yazılası yəqin ki başqa cavablar var.

Yəni, ay əhli-marketinq vallah, billah mən başa düşümürəm son vaxtlar olunan tənqidləri. Ya həddindən artıq səthidir, ya həddindən artıq qərəzli, ya da həddindən artıq savadsız. Elə bilməyin ki, bunun içərisindən özümü çıxarmışam, xeyir içi mən qarışıq. Bütün tənqidlər haqqında demirəm təbii ki, ümumumiyyətlə ortaya çıxan reallıqdan danışıram.

Girin ya facebooka, ya mak.az-a, ya başqa bir yerə baxın yazılan şərhlərə..

Biri qalxıb deyir ki, “Azercell heç görəsən bilir ki, onun hədəf kütləsi kimdir?”. Axı, belə giriş olmaz, belə tənqid olmaz...Biri deyir ki “Genesis nə Mercedesdir nə BMW reklamı çox səhv və işə yaramayandır” deyirsən “Niyə?” verilən cavab Allah xətrinə bir dənə teoriyaya, bir dənə praktikaya və bir qram da reallığa əsaslanmır. Bir qalxıb deyir ki, “Genesis çox uğursuz oldu, satılmır” deyirsən “Qardaş hardan bilirsən” cavab olmur. Halbuki, Azərbaycanda Mercedes E klassdan sonra o sinifdə ən çox satılan maşın Genesisdir. Təxminən 80 E klass satılıb (ki bunun içində ola bilər ki, çox az işlənmiş Amerikankalar da var), 52 ədəd də Genesis, 5-ci Seria BMW isə cəmisi 35 dənə satılıb. Həəə, indi də mən əminəm ki, kimsə çıxıb deyəcək ki, hər şeyi satış cəhətdən fikirləşməyin.. Tamam, hər şeyi bu yöndən fikirləşmirik, amma bunun fikirləşməyin tək yolu budur. Bu arada satışa ən ögey baxan marketoloqlar da bizlərik.

Bilmirəm, ya hamımız özümüzü millətə “supermarketoloq” kimi göstərmək istəyirik, ya da sırf “yeşillik olsun” deyə tenqid edirik.

Mənim şəxsən özümə və HYUNDAI-ya gəldikdə; bugünə kimi mənim şəxsən özümün xatırladığım Aygün İslamzadənin, Emin Quluzadənin və Vüsal Qəmbərovun tənqidlərini eşidərək müsbət dəyişiklik etdiyimdir (başqaları da var mütləq, ağıllı tənqid edib, əsaslandıranlara təşəkkür edirəm. Aflatunun da internetlə bağlı təklif və tənqidlərini eşidirik.) Bunların nədən ibarət olduğunu yazmayım, amma çox sağolsunlar, minnətdaram ki, fikir veriblər, dərs çıxarmışam və nələrisə dəyişdirmişəm.

Dediyim odur ki, heç bir işi tənqid edəndə nə zəhməti yerə vurmayaq, nə real vəziyyətdən xəbəri olmadan iftira atmayaq, nə də hər hansı elmi və ya praktiki dayağı olmayan tənqid etməyək. Hər iş hamının xoşuna gələsi deyil, gəlmək məcburiyyətində də deyil. Əgər kiminsə xoşuna bir iş “prosta gəlmirsə”, heç gəlməsin.

Bir dənə məsələ yadımdan çıxmışdı, ey əhli-marketinq biz dünya-da yaşayırıq, burda isə zaman və məkan anlayışları var. Üstəlik bu zamanın özü uzun və qısa olur. Yəni ki, bu məkanda gördüyümüz bütün işləri uzun müddətli və qısa müddətli düşünmək kimi bir anlayışımız olmalıdır.

Aldı görək nə dedi....

AZAL Tərsinə Uçur

2011-01-03T03:06:00.000-08:00

Uzun müddətdir yazmıram, amma yenə cuşa gəlmişəm. Başlayıram yazmağa. Hamı məni tənqid edir, mən də hamını. Allah axırını xeyir eləsin.

Bu dəfəki hədəf, məni axırıncı səfər şoka salan AZAL-dır. Mən əvvəllər İstanbula gedəndə AZAL-dan bilet almağa çalışırdım. Bunun iki səbəbi var idi; Birincisi odur ki, millətçilik damarım ağır basırdı, öz vətəndaşlarımız işləyir orada, səmada bizi təmsil edir AZAL, ikincisi isə AZAL-dakı xidmət THY-dən ucuz olmağına baxmayaraq heç də THY-dən geri qalmırdı.

Ən son iki uçuşumda isə şok oldum. İstanbula səfər mənə 200-ci ildə Naxçıvandan Bakıya uçuşumu xatırlatdı. Təyyara köhnə, kirli, yeməklər bərbad (acından ölürdüm, amma heç nə yemədim), təyyarədə mənasız filmlər yerləşdirilir və.s

Çox pis oldum! Bütün ölkələrin hava yolları şirkətləri inkişaf edir, bizimki tərsinə. Heçkimin minmək istəməyi Aeroflot da hətta çox böyük dəyişikliklər edib, artıq əvvəlki kimi adamın üstünə qışqırıb çay və ya kofe istədiyini soruşan olmur.

THY-dan isə heç bəhs etmirəm. Çünki adamlar möhtəşəm işlər görürlər.

AZAL belə getsə axırda heç özümüzünkülər də onunla uçmayacaq. Heç kim dala uçmaq istəmir!

Mən qorzuram ki, AZAL-ın texniki hissəsi də kabin kimi işləsin, əgər elədirsə Allah qorusun AZAL ilə uçanları!

HONDA-nın işıqları sönür

2010-10-11T05:39:00.000-07:00

Bu başlığı Facebook-da da yazmışdım. Blogda isə daha geniş yazmaq istəyirəm. Bir neçə gün əvvəl getmişdik rəqiblərimizi ziyarətə. Bunu hamı edir. Onlar bizə gəlir, biz onlara gedirik, özü də dost və mehriban şəraitdə.

Özlərinin sözü olmasın, “Yapon Nəhəngləri” tərəfə gedəndə həmişə mənim ürəyim açılırdı. Azərbaycanda şübhəsiz ən yaxşı fiziki imkanlara və satışda müştəri davranışına sahib avtomobil distribyutoru onlardır. Rəqabət düşmənçilik deyil, ona görə də baxıb inanın ki, nümunə götürməyə çalışırdıq. Amma, son səfərdə lap ürəyim ağrıdı.

Evini satıb 10 gün sonra boşaldası adam necə ki, evdə heçnəyə əl vurmaz, evə girən kimi köçməyə hazır kimi bir hiss o saat yaranar, orada da həmin vəziyyətdir.

Ordakılar kollegalarımızdır, tənqid etmək kimi fikrim yoxdur. Özlərinin də məndən 4 dəfə çox təcrübələri var. Amma, məncə biraz daha aktivləşərək bazarda var odluqlarını göstərməlidirlər. Mazda-nı çox yaxşı tanıyıram və mazda Avropanın da şərtlərinin, istəklərinin və iş prinsiplərinin necə olduğunu çox yaxşı bilirəm və o markadan əgər şərtlər dəyişməsə heçnə olmayacağını iddia edirəm. Mazda Azərbaycanda bu şərtlərə karlı biznes deyil (xüsusən də böyük qruplar üçün) və iflasa məhkumdur. Subarunun aqibətini yaşayacaqlar. Bu arada, Subarulara 5000 AZN endirim var! Bunun adına iflas deyirlər! Bu arada mazda ilə eyni salonda Maseratti də satılmağa başlanılıb!

Honda-da vəziyyət ürəkaçan deyil. 2000 AZN endirim CRV-lərə endirim var. Satış elanı etmirəm, vəziyyətin xoş olmadığını deyirəm. Üstəlik, facebookda mən Hondanın işıqlarının söndüyünü yazandan bəri N hərfində də yanıb sönmə başlayıb, deyəsən axırda mənim zarafatça dediyim gerçək olacaq və HONDA-nın işıqları birdəfəlik sönəcək. Heç olmasa onu düzəltdirmək lazımdır ki, bədbinlik yaratmasın.

Mitsubishi “thanks to Pajero” babatdı, amma onun da vəziyyəti ümumiyyət etibarı ilə çox pisdir. Bir vaxtlar ayda tək pajero 50-60 dan çox satırdı, indi isə düşüb lap aşağılara.

Mən çox ümid edirəm ki, qrupun işləri düzələcək və maraqlı rəqabət olacaq.

Paris Motor Show

2010-10-06T22:54:00.000-07:00

Mən çox arzulayırdım ki, dünya səviyyəsində qəbul olunana böyük avtomobil sərgilərində iştirak edim. Həmişə nəsə bir qənbərqulu çıxmışdı və gedə bilməmişdim.

Elektrikli avtomobillər çoxluq təşkil etməsəydi sərgi daha maraqlı olardı, amma yenə də pis deyildi. Maraqlı isə odur ki, Avropanın göbəyindəkilərin də marağı daha çox “dədə-baba” avtomobillərə idi, elektriklərin ətrafında çox adam yox idi. Ən çox məni təəccübləndirən isə Tesla-nın sərgisinin az qala bom-boş olması idi. Mən hesab edirdim ki, daha çox insan cəlb edəcəklər. Fisker Teslaya görə daha yaxşı idi, Fisker-in xüsusən də boya keyfiyyətinə söz ola bilməzdi, tək sözlə mükəmməl rəng keyfiyyəti var idi Fisker Karma-da.

Bizi ən çox maraqlandıran isə təbii ki, öz ligamız idi. Toyota, Nissan, VW, Ford, Kia, Mazda, Honda və.s Bunlarda yeganə yenilik olan Kia və VW idi. Yeni Passat, dizayn baxımından (həm xarici, həm daxili) çox təəccübləndirdi, mənfi mənada. Çünki, yeni Passat-da ümumiyyətlə “yeni” az qala gözlə görsənən heçnə yox idi. Xarici dizayn köhnə təəssürat yaradır, daxili isə ondan da betər. Amma, mühərrik və texnologiyanın tətbiqi ən yaxşı səviyyədədir və gözlədiyim kimi, mükəmməldir. Passat, öz sinfində “ən yaxşı” kimi yenə də, rəqabət aparacaq.

Ondan başqa Kia Optima, Chevrolet Aveo və Hyundai ix20 də maraqlı modellərdir. Xüsusən də optima çox gözəldir və rəqabət çox maraqlı olacaq.

İnnovasiya Dünyanı Dəyişəcək

2010-09-11T03:39:00.000-07:00

Son dövrlərdə “innovasiya” sözü hər halda ən çox istifadə olunan biznes sözlərindən biridir. Hətta bu yaxınlarda “reklamlarda istifadə edilməməli olan sözlər” siyahısına “innovasiya”nın da əlavə edildiyini gördüm.

Apple iPod, iPhone və iPad ilə fantastik uğur qazandıqdan sonra bu söz lap da , İranlıların sözü olmasın “betərləşdi”. Dünən internetdə yüngülvari araşdırdım, son iki il ərzində İnnovasiya ilə əlaqəli olan kitab sayısı və böyük biznes mətbuatlarında çıxan məqalə sayısı az qala yüz minlərlədir. Çünki, bütün insanlar innovasiyaların dünyanı qurtaracağını fikirləşir, şirkətlər də fikirləşir ki, innovasiya onları qurtaracaq, beləliklə innovasiya hamını qurtarmış olur.

İnsanların bu sözü sevməsi və innovasiyanın bir marka və ya məhsul haqqında fikirləri ən çox dəyişmə, ona ən çox dəyər qatma imkanının olması şirkətləri məcbur edir ki, həm innovasiyalar etsinlər, həm də etməsələr də buna bənzər nə olsa adını “innovasiya” qoyub kommunikasiyalarında istifadə etsinlər.

Nissanın bu reklamlarının hamısında innovativ nələrsə görmək mümkün deyil, Leaf-dən başqa nəsə innovativ bir şey yoxdur əslində. Leaf özü isə üzərində ən böyük mübahisələrin getdiyi layihəfərdən biridir, çünki ən başda eco-friendly olması özü böyük bir mübahisə predmetidir. Amma, gördüyünüz kimi Nissan, Innovation for All kimi mesaj verərək özünün kimliyini yaratmaq istəyir (“yeniləmək” yox ha, “yaratmaq”, çünki Nissan da şəxsiyyətsiz markalar arasındadır).

Avtomobil sektorunda demək olar ki, bunu istifadə etməyən yoxdur. Çünki, görünən odur ki, avtomobil istehsalçıları üçün dünyada yeni bir mərhələ başlayır, kim burda qabağa düşsə, kim özünün kimliyini tanımlasa, kim bugünə kimi bilinən “dünayanı zəhərləyən sektor” imicindən sıyrılmağı tez bacarsa o bir addım qabaqda olacaq. 80-ci illərin axırında necə ki, Toyota Prius ilə böyük bir kimlik qazandı, özü üçün ən 25 illik gələcək təmin etdi, indi də hamı onun davasındadır. Hələlik Nissan açıq ara liderdir və bunu hələlik çox gözəl istifadə edir.

Görək axırı necə olacaq.

4 Qapılı Kupelər və Markalar

2010-09-05T23:46:00.000-07:00

A 4 Door Coupe (4 qapılı kupe) ilk dəfə 2003-cü Mercedes tərəfindən təqdim olunub və 2004-cü ildən kütləvi satışa çıxarılıb. Bu Mercedes-in CLS modelidir. 4 qapılı kupenin yaranması idman avtomobili sürmək istəyən, ancaq iş grafiki ağır olan insanların ikisini bir arada birləşdirən vasitəyə ehtiyac duyması lə əlaqəlidir.

CLS-in əsasını qoyduğu bu yeni sinif avtomobillərə sonradan başqa markalar da daxil oldu; VW Passat CC, Hyundai Sonata (biraz müzakirəyə açıq da olsa) Porsche Panamera, Aston Martin Rapide, Audi A7.

Qərarın stratejik baxımdan düzgünlüyü ən çox tənqid olunan Porsche Panamera və Aston Martin Rapide modelləridir ki, hələ də müzakirələr davam edir və bir çox avto-analistlər Panameranın lazımsız və hətta uğursuz olduğunu qeyd edirlər.

Bu yaxınlarda isə Lamborghini Estoque konseptinin təqdim olunması və istehsalı üçün yaşıq işıq yanması ən böyük səs-küyə səbəb oldu. Panameranı təqdim edən Porsche tənqid olunan dövrlərdə Lambo və Ferrari belə bir avtomobilin onlarda heç vaxt olmayacağını bildirmişdilər.

Bugün isə autoevolution.com saytı Ferrarinin belə bir planı olduğunu açıqladılar. Hələlik Ferraridən rəsmi heçbir açıqlama yoxdur.

Çox maraqlı proseslər gedir. Mən dörd gözlə gözləyirəm Estoque və 4 qapılı Ferrarini! Satın almaq üçün yox, marka DNA-sı, marka kimliyi və ümumiyyətlə marka ilə əlaqəli olan hər fikri təkrar gözdən keçirmək üçün!

Dövlətin Benzini yoxsa Hökumətin Maşını?

2010-09-01T04:42:00.001-07:00

Bugün bir müştəri gəlib. Özü də, İctimaiyyət və Cəmiyyət qəzetinin (bu qəzeti də birinci dəfə eşidirdim) bütün aparıcı əməkdaşları ilə birlikdə. Şikayətə gəlib. Bizi məhkəməyə vermək əvəzinə, İC qəzetinə şikayət edib. Ordan da, mövzudan anlamayan, “müsəlmanıq, vətəndaşıq”dan başqa heç nə bilməyən və media mənsubu olmanın arxasına sığınmaqdan başqa qabiliyyəti olmayan adamlar gəlmişdi. Direktorumuz və mən nə qədər izah etməyə çalışdıqsa da, ilk mərhələdə bu müştərimizə problemin bizlik olmadığını izah edə bilmədik.

Problem odur ki, müştərinin maşını sırf benzinin keyfiyyətsiziliyi ucbatından xarab olmuşdu və müştərinin yanında gələnlər bunun zəmanətə dəxli olmadığını qəbul etmirdilər. “Dövlətin benzininə nolub ki?”, “Dövlətə gücümüz çatası deyil ki?”, “Lap olsun özəl, benzin şirkətini məhkəməyə verə bilmərik ki?” kimi cümlələrlə bir xeyli söhbətləşdik. Axırda da, bunları sakitləşdirdik və müştəridən soruşduq ki, qardaş sən bir ağzını aç və denən görək bizdən nə istəyirsən? Müştəri də dedi ki, “mənim pulum yoxdur, amma istəyirəm ki maşınım işləsin” Biz də, xərcin neçə olur-olsun 50%-i bizim boynumuza, gerisi sənin boynuna dedik və razılaşdıq. Yetər ki, müştərinin problemi həll olunsun.

Müştəri təbii ki, həmişə haqlı deyil və şirkətlər də məcbur deyil ki, müştərilərin bütün haqsız şikayətlərinə jest etsinlər və haqsız olduqları halda haqlıymış kimi onların dediklərini etsinlər, amma bugünki müştərimiz kimi səmimi davranan və probleminin həllində özünün də rolunu görən müştəriyə kömək etmək lazımdır ki, müştəri məmnuniyyəti yaransın.

Bizdə Neçə Növ Çörək Var

2010-08-23T05:53:00.000-07:00

İki gün əvvəl Selim Tuncer bəyin tweet`ində Charles De Gaulle`un bir sözünü öyrəndim; “325-dən çox pendir növü olan ölkəni idarə etmək çətindir”. Fransızların hazırda 1000`ə yaxın pendir növünün olduğunu iddia edən mənbələr də var hətta. İkinci Dünya müharibəsindən sonra gör nə qədər pendir növü əlavə olunub.

Selim Bey yazısında türkiyədəki bu sahədə olan markaların nələr istehsal edə biləcəkləri və ya niyə etmədikləri ilə əlaqəli yazıdır. Bizimkilər üçün də çox faydalı ola biləcək yazıdır. Bu işin marketinq tərəfi ilə əlaqəli olan hissəsidir.

Mən isə o sözü oxuyan kimi fikirləşdim ki, bizdə cəmi 5 çeşid pendir var. Dəyişmək fikrimiz də yoxdur. Türklərdə şorba çeşidi ən 30`dur, bizdə Ruslardan keçmə 2-3 şorba ilə birlikdə 10`dan çox deyil.

Biz yeməyi xoşlamırıq? Xoşlayırıq! Bəs niyə bizdə Bozbaşın da “yenilənmiş” variantları olmur heç olmasa? Çünki, tənbəlik!

Yeganə “inkişaf” PİP DOLMASIdır. Ramazanın olmasa heç bəlkə də bu Pip Dolması da ağlıma gəlməzdi.

Bizdə Neçə Növ Çörək Var

2010-08-23T05:51:00.000-07:00

Shanghai EXPO-da Azərbaycan "Otağı"

2010-08-13T05:06:00.001-07:00

Bir neçə gün əvvəl Çində idim. Bir həftə tam olaraq orada qaldım və həm Beijing-də, həm də Shnaghai-da oldum. Çinin ümumiyyətlə (xüsusən də Şanxayın) inkişafı doğurdan da alqışa laiqdir. Maraqlı ölkədir. Həm pis, həm yaxşı yönləri ilə, həm düşünmədiyimiz bazar reallıqları ilə maraqlı ölkədir. Məsələn mən təsəvvür də etməzdim ki, Çində Azərbaycandan da pis maşın sürsünlər, puiyadanın belinə çıxsınlar. Mən fikirləşmirdim ki, Nike Adidasa bu qədər böyük fərq atabilər bir bazarda. Mən bilirdim ki, Çində Audi bazarda fırtına kimi əsir, amma düşünmürdüm ki, küçədə bu qədər çox Audi görəcəm.

Çində ümumiyyətlə avtomobil bazarı xaric demək olar hər yerdə Amerikan markaları daha çoxdur. CNN-ə baxdıqda Amerikanların Çin bazarına nə qədər əhəmiyyət verdikləri də çıxır ortaya onsuz da. Maşın bazarında da pis deyillər, GM-in çox böyük bazar payı var. Dünyanın ən böyük bazarında çox güclü olan isə SAIC Group kimi nəhəngi yanına alan VW Group-dur.

Shanghai-ya getmişkən EXPO 2010-na da gedək dedik. Ayıb olardı getməsək. Həm də mən internetdə o qədər maraqlı şeylər oxumuşdum ki, mütləq görmək istəyirdim. Expo həddindən artıq maraqlı idi, amma Azərbaycanın “otağı” (ona otaqdan artıq söz demək ayıb olar) o qədər pis idi ki, başqalarının yaxşı şeyləri də yadımdan çıxdı. Şəkildə gördüyünüz yer Azərbaycanın yeridir. Hər ölkə özünə qəşəng ayrıca yer ayırıb, bizimkilər də gedib Gürcülərlə filan birlikdə 5-i yığışıb, hərəyə bir otaq qurublar. İçəridə də bizə aid olan az qala heçnə yoxdur. Biabırçılıq! Başqa hər şey cəhənnəm, orda bir dənə də olsun azərbaycanlı yox idi heç olmasa. Bütün ölkələrin sərgilərində o ölkənin vətəndaşı olur, nə qədər ehtiyacdırsa o qədər. Bir də, ümumiyyətlə çox böyük sərgi ərazisinə girəndə çox adam simvolik pasport alırdı, hər ölkədə möhürləyirdilər. Maraqlı idi. Bizdə o möhürü də vuran bir Çinli idi. Orda olan bir tələbəni də tapıb xahiş etsən o da kömək edərdi. Ayıb olsun!

Dünyanın Ən “Innovative” 25 Şirkəti

2010-07-31T08:13:00.001-07:00

MADO-nun açılışında avtomobil sektorunda yenilikçi şirkətlər, Hyundai və VW Group haqqında uzun müzakirələrimiz getdi. Fikir ayrılıqlarımız, fikir birlikdəliyimiz oldu. İndi də həmişə olduğu kimi Businessweek jurnalında “gəzərkən” gözümə “Dünyanın 25 ən yenilikçi şirkəti” başlıqlı bir yazı ilişdi.

Bu 25 şirkətin ilk 3 yerini Apple, Google və Microsoft tutur, 4-cü sırada isə IBM-dir hamımızın gözlədiyi kimi. 25 Şirkət arasında 7 avtomobil şirkəti mövcuddur. Geri qalanları yuxarıda adını çəkdiklərimdən başqa Virgin Group, NOKIA, LG, Samsung, Sony, HP, Intel, Nintendo kimi texnologiya istehsalçıları və Procter and Gamble, Coca-Cola kimi şirkətlərdir. Mən digər şirkətlər haqqında şərh yazmayacam, avtomobil şirkətlərinin niyə bu siyahıda var olduğuna dair azca fikrimi bildirəcəm.

Əvvəla onu qeyd edim ki, siyahıdakı şirkətlərin adları əsasən konkret innovasiyalarla yanaşı texnoloji baxımdan uğurlu modellər sayəsində böyüməsinə əsasən də müəyyənləşdirilib.

Beləliklə bu siyahıda avtomobil şirkətləri arasında ilk sırada Toyota durur ki, ümumi siyahıda 5-ci yerdə göstərilib. Bu siyahı son 10 ilə aid və ya daha tez dövrə aid siyahı olmadığı üçün Toyota Prius (hybrid) sayəsində burada yer alıb. Ancaq, o da vurğulanıb ki, Toyota üçün indi ən vacib məsələ yaşadığı bu fiasko nəticəsində zədələnən imicini “reinvent” etməkdir.

Siyahıda ikinci sırada duran avtomobil şirkəti Çinin BYD-sidir. BYD hazırda elektrik avtomobillər arasında ən yaxşı variantlardan birini təqdim edib.

Üçüncü sırada, Ford dayanır. Ona görə ki, modellərini qənaətcil və ekoloji cəhətdən daha təmiz olma yolunda ən tez dəyişən Amerikan markasıdır. Jurnal amerikan, sorğunun aparıldığı ölkə də Amerika olduğu üçün onun adı bu siyahıda var. Digər tərəfdən kar əldə edən yeganə Amerikan markası ünvanını xeyli müddət saxlamışdı əlində.

Dördüncü sırada VW Group dayanır. Bu qrup Amerikan bazarında zəif mövqedədir bildiyiniz kimi və yenə də Amerikanlar arasında aparılan sorğuda təbii ki, onların adı laiq olduqlarından aşağıda göstərilib. Ancaq, yenə də bu siyahıya düşmələrinin ən əsas səbəbi mühərrikləri, ötürücüsü və ASF gövdə texnologiyalarıdır. Xüsusilə Audinin uğuru burada böyük rol oynayıb.

TATA sırf NANO modelinə görə siyahıda yer alıb.

BMW innovasiyaları ilə onsuz da bilinir. Şərh yazmağa ehtiyac yoxdur. Bu Amerikanlarda isə heç insaf yox imiş heç olmasa TATA-dan daha çox səs verəydilər. İnsaf da yaxşı şeydir axı.

Yeddinci yerdə isə HYUNDAI-dır. Son illərdəki uğur əsas rol oynayıb. Yeni konseptləri və ekoloji cəhətdən təmiz mühərrikləri ilə daha çox diqqət çəkib Amerikada. Bu il mənim fikrimcə orada yeni Sonata sayəsində HYUNDAI əməlli başlı irəliləyəcək. Ən azından dizayn və 2.0 turbo mühərrikləri sayəsində.

Mənim şəxsi fikrimcə isə hazırda ən innovativ qrup VW Group-dur.

Yapon Maşınları xarab da olsa “bomba” olurlar

2010-07-15T21:56:00.000-07:00

Bir neçə gün əvvəl əmim oğlu Toyota RAV4-ünü satdı və Mazda CX 9 almağa qərar verdi. Mənimlə də məsləhətləşdi. Maşının sürüş keyfi və performans baxımından əla olduğunu, funksionallıq baxımından pis olmadığını, offroad performansı baxımından da yaxşı olduğunu dedim. Amma, onu da dedim ki, az qala 95% Mazda CX 9 modellərində “aporniy disk” problemi var. “Bahoo” dedi, amma “əşi eybi yox, qarantiyadadır daa, dəyişərlər” dedi və getdi aldı.

Dünən yenə görüşmüşük və öyrənmişəm ki, yolda getdiyi yenə “elektron beyin” sıradan çıxıb, hətta sükan da işləməyib. Bu Toyota-nın “unintended acceleration” problemində də çox daha ciddi problemdir (onu da qeyd edim ki, dünən axşamtərəfi mediada yer alan məlumatlar təsdiqlənsə hər halda Amerika bazarında, Toyota çox ciddi zərbə alacaq). Buna baxmayaraq emioğlu dedi ki, “texnikadır da, olur belə şeylər”. Öz-özümə fikirləşdim ki, görəsən bu problem Hyundai-da çıxsaydı, əmioğlu yenə o sözləri deyərdi? Əminəm ki, YOX! Çünki, Hyundai markasının “perceived quality” problemi var və onu gözüqıyıq Yapon yox, gözünün qıyığı biraz fərqli olan Korealı istehsal edir. Halbuki, mən dörd ildir burdayam belə problemləri Hyundai-da eşitməmişəm, görməmişəm. Bizim maşınlarda olan ən böyük problem “jostkiy” süspansiya sistemidir. Buna da problem demək üçün gərək ya maşından anlamayasan, ya da insafdan əsər-əlamət olmasın. İnsaf!

Hyundai Motor Company çox düzgün yoldadır, çünki bütün marketing fəaliyyətləri sırf bu istiqamətdəki problemi həll etməyə yönəldilib. Əminəm ki, həll olunacaq. Həm modellər çox ciddi dəyişir, həm də marketingin digər P-ləri bu istiqamətə yönəldilib. VW Group 2018 qlobal strategiyasında ən əsas rəqib olaraq Hyundai Motor Company-ni göstərib. Əminəm ki, HMC-də VW Group-u əsas rəqib kimi görür. Çünki, hazırda bu iki şirkət parlayan ulduzlardır.

Maradonaya Heykəl, İniestaya Pul

2010-07-11T21:44:00.001-07:00

Hyundai-ın sponsorluğu ilə Dünya çempionatı qurtardı. Çempion da gözə zərrə qədər xoş olmayan, dünyanın az qala ən yaxşı oyunçularına sahib olmalarına baxmayaraq ya şans əsəri, ya uğurlu bir hücum nəticəsində vurduqları cəmi 1 qol ilə oyun qazanan İspaniya oldu. Mən Alman millisinin oyununu xoşlayıram, 1996-cı ildən bəri də oyunlarına baxıram. Bu çempionatda da ən xoşagələn oyun sərgiləyən komanda oldu. Həm gözəl oyunçiları vardı, həm möhtəşəm taktikaları, həm də çempionatın ən qəşəng qolları. Bu çepionat Almanların İngilis və Almanları darmadağın etməsi ilə daha çox yaddan qaldı mənim üçün.

İspanların çepion olması ilə əlaqədar çox söz deyildi və ən əsası isə qeyd edilirdi ki, əgər Hollandlar çempion olsa tarixin ən yaxşı Holland milli komandası olmayacaq, amma İspanlar olsa onlar İspaniya tarixinin ən yaxşı oyunçuları olacaqlar. İspanlar oldular. Tarixin ən yaxşı komandası olaraq onlaraq heykəl qoyacaqlar mı, yox! Amma, əminəm ki hərəsinə milyon dollarlar veriləcək.

Argentinada isə Maradonaya heykəl qoyacaqlar. Çünki, Argentinanı dünyaya tanıdan Maradonadır. Ölkənindəyərinə dəyər qatan odur, marka kimi formalaşmasına dəyər qatan odur. O Argentinada ikondur. Gəlmiş-getmiş ən məşhur Argentinalıdır Maradona. Maradonanın haqqıdır heykəl də, pul da! Digərləri isə hələlik ancaq pula layiqdirlər.

Blogun Səssizliyi

2010-07-09T22:45:00.001-07:00

Neçə vaxtdır blogla problem yaşayıram. Başqa yerlərdə açılır, mənim işdə açılmır. Ona görə də nə yaza bilirəm, nə də oxuya bilirəm. Əslində yazmaq istədiyim çox mövzu olub bu müddətdə. Bugün nəhayət açıldı, inşallah bir də bu tipli problemlər olmaz, mən də rahat-rahat yazıb ürəyimi boşaldaram.

Afrikanın Vuvuzuelası və Bizim Zurnamız

2010-06-23T02:46:00.001-07:00

Afrikanın vuvuzuelası bizim zurnamızdan daha məşhurdur.

Dünya Çempionatı ümumiyyətlə baş verən ən böyük Marketinq hadisəsidir və ya bunlardan biridir. Mənim oxuduqlarıma görə ən böyüyüdür, amma yenə də əmin olmadığım üçün iddia etmirəm.

Cənubi Afrika Respublikası bu hadisədən ən çox pul qazanan ölkədir. İlkin hesablamalara görə 14,2 milyard dollar pul qazanacaq ölkə. Burada pul qazanan, iqtisadiyyatı canlanan özü də təkcə ev sahibi ölkə deyil. ABN İqtisadçıları yazmışdılar ki, dünya iqtisadiyyatı üçün ən yaxşı variant Almaniyanın çempion olmasıdır. Çünki, Almaniya çempion olarsa Avropa Birliyindəki iqtisadi durğunluğa təkan verəcək və dolayı yoldan bütün dünya bundan faydalanacaq.

Digər tərəfdən reklam pullarını da hesablayın. Azərbaycan iştirakçı ölkə deyil, amma heç vaxt Lider TV reklamdan bu qədər pul qazanmır. Siz təsəvvür edin Almaniyada, Argentinada, İngiltərədə nə qədər böyük kommunikasiya xərcləri var. Sponsurluq büdcələrinin nə qədər böyük olduğunu təsəvvür edin, digərləri ardınca sizin üçün təxmini qiymət hesablamağa kömək edəcək. Söhbət 100 milyard dollar ətrafında pulun hərəkətindən gedir.

Dünya Çempionatı sərgidir. Oyunçuların sərgiləndiyi yerdir, necə ki avtomobil sərgiləri, tekstil sərgiləri var, onun kimi sərgidir. Real Madrid klubu transfer başlamadan əvvəl bəzi oyunçularla müqavilə imzaladı. Səbəb olaraq isə, çempionatdan sonra həmin oyunçuların qiymətinin qalxacağı idi.

Bütün bunlar bir tərəfə digər tərəfdən də vuvuzuela deyilən bir şey çıxdı ortaya. Hamımızın söydüyümüz vuvuzuela. Amma, xoşuma gələn bilirsiniz nə oldu? “Vuvuzuela Cənubi Afrikaya Məxsusdur, ənənədir, narahat olanlar olsa da, o stadionlarda olacaq”!

Təmiz Maşın Təmiz Hava Təmiz Həyat

2010-06-15T21:52:00.000-07:00

Bir neçə gün əvvəl AAMİK-in keçirdiyi konfrans Azərbaycanda Avro I standardlarının tətbiqi, bunun sosial-iqtisadi nəticələri, üstünlükləri və mənfi cəhətləri və.s ilə bağlı idi.

Başda onu deyim ki, İyulun 1-dən etibarən bu tətbiq olunmağa başlanacaq. Ölkəyə girən bütün maşınlar EuroII uyğunluq sertifikatı göstərməlidir ki, buraxılsın. Gələcəkdə özümüzün labaratoriyalarımız da olacaqmış.

Çıxış edənlərin hamısı yaxşı toxundular məsələyə, ancaq bir nəfər də olsun məsələyə bütov baxa bilmədi ki, bizim də ürəyimizdən tikan çıxsın.

İndi mən dediklərimi deyim;

1- Azərbaycanda 950 000 maşın var ki, bunun da 650 000-dən çoxu Euro II standardlarına cavab vermir. Ümumiyyətlə bu 950 min maşının az qala 30-35 faizi ümumiyyətlə təkrar emala getməli olan, ömrü bitmiş maşınlardır. Ölkəyə son 3 il içərisində idxal edilən avtomobillərin isə 55%-dən biraz çoxu işlənmiş avtomobillərdir. Bunların da içərisində çoxluğu 8-10 yaş arasına olan avtomobillər təşkil edir. Deməli, sadə məntiq budur ki, əgər dövlət istəsəydi ki, doğurdan da ekoloji cəhətdən təmizlik prosedurlarına başlasın, birinci növbədə bu “zibil” maşınların idxalını dayandırardı (işsizlik bəhanəsi gətirənlər olacaq buna).

2- H. Əliyev adına Neft Emalı zavodunun hazırki benzinləri Euro II, dizelləri isə Euro III standardlarına cavab verir. Daha doğrusu dizeldə balaca dəyişikliklərlə 2011-ci ilin əvvəllərində tamamilə Euro III Dizle istehsal olunacaq.6-7 il sonra isə Euro VI standardlarına cavab verən benzin istehsal olunacaq. Bəs bu müddətdə sənin içəridə olan 100 minlərlə Euro 1-2 uyğunluğu olan maşınların havanı kirlətməyəcək? Dövlət doğurdan da istəsəydi, təşviq planı hazırlayar və yuxarıda da qeyd etdiyim kimi, heç olmasa istismar müddəti bitmək üzrə olan avtomobilləri məhv edərdi.

3- Tramvay xəttlərimiz sökülüb, metro yetərsizdir, insanlarımız da 2.5 motordan aşağısını bəyənmir. Dövlət ictimai nəqliyyat sistemini elektrikləşdirməlidir. Bunun iki tərəfi var, birincisi elektriklə işləyən mühərrik dəm qazı tullantısı yaratmır, ikincisi istehsal başqa ölkədə baş verdiyi üçün istehsal müddəti yaranan çirklənmədən uzaq oluruq.

4- Alternativ sistemlər zərrə qədər təşviq olunmur. Hibrid təşviq olunmadığı üçün çox baha olur, LPG ümüumiyyətlə istifadə olunmur və.s Dövlət bunların təşviqi üçün rüsumlarla oynaya bilər.

5- İnsanlarımız böyük motor istəyir, yüksək dövrlərdə sürməyi xoşlayır, təkərin havasını 2.0-dan yuxarı heç vaxt qoymur və.s Bu bizlikdir, dövlətimizlə əlaqəsi yoxdur, özümüzün dərimiz qalındır, düşünmürük ekologiyanı, düşünmürük gələcəyimizi.

Xəstə doğulan uşaq sayısı, autist uşaq sayısı, alzheim qoca sayısında və.s çox artım var. Niyə? Çünki havaya atılan dəm qazı bir ildə 1 milyon tondan çoxdur ki, bunun da 80%-i Bakı-Abşeron zonasının payına düşür. Həmçinin, bundan iki dəfə çox tullantı dənizə atılır ki, buxarlanma zamanı uduruq, külək dənizdən bəri əsir. Tək dəm qazı deyil ki, başqa zərərli tullantılar da var ki, onları da nəzərə alsaq necə dəhşətli vəziyyətin olduğunu anlayarıq.

Bir şeyi də yaddan çıxardım, bizim benzinlərin oktan ədədini artırmaq üçün əvvəllər qurğuşun qatılırdı, indi də deyirlər dəmir qatılır. Kimyaçı deyiləm dəqiq bilmirəm, amma havaya buraxılan qurğuşunu təsəvvür edin, o qurğuşun ki birbaşa beynin fəaliyyətinə təsir edir.

Kemal KILIÇDAROĞLU

2010-05-26T21:57:00.001-07:00

“CHP kopyalayıb”

Nə Azərbaycan siyasətindən, nə də Türk siyasətindən bir anladığım yoxdur. Adi vətəndaş kimi tərəfini saxladığım və bəyənmədiyim partiyalar var, özümə görə əsaslarım var. CHP partiyasına qarşı da tamamilə mənfi fikirdəyəm. Əsası olmadan boş-boş laf kalabalığı ilə məşğul olan partiyadır. Əsas:bugünə kimi gördükləri bir dənə ciddi mənada xalqa xidmət yoxdur və ya mən bilmirəm.

Dəniz baykal heç də xoş olmayan formada getdi, özünü nə qədər bəyənməsəm də, qəbul edirəm ki dərin savada sahib idi və heç bir şəkildə o tipli bir hadisənin içində olması xoş deyil. Mənim əsas söhbəti gətirmək istədiyim isə Kılıçdaroğludur. Eceviti kopyalamağa çalışan Kılıçdaroğlu.

Kılıçdaroğlu nə etdi və bunu niyə etdi?;

1-Gündə bir topa kağızla hər məmura bir yerdə saldırdı, bütün sənədlər də rüşvət və korrupsiya ilə əlaqəli idi- Mənim bildiyim qədər heç biri isbatlanmayıb hələ də, hətta çoxu məhkəməyə də getməyib heç. Çünki, sırf palçıq atıb ləkələmək məqsədli idi. Tutdu mu? Tutdu, çünki buna inanan savadsız xalq çoxdur.

2- Başına kasket taxdı- Rəhmətlik Ecevitin kasketinin eynisini taxdı. Kopyaladı. Özünə görə heç bir xarizması olmadığına görə solun həm soldan, həm də sağdan ən çox səs alan liderini kopyaladı.

3- Gandi Kemal- Özünü xalqın arasından bir CHP-li deyə tanımladı və “Gandi Kemal” propaqandasını yürüdür. Təbii ki, bunun heç biri onun öz ağlının işi deyil, professional birisi ilə işləyir. Bu da kopyalamaqdır.

İndi bu “Gandı Kemalı” bizim marketoloqlara versək ki, marketinq nöqte-i nəzərindən təhlil etsinlər, demədikləri söz qalmaz. Mən əminəm ki, yargısız infaz edərlər. Xalq necə edəcək onu bilmirəm, CHP tərəftarı medianın propaqandasına görə CHP Kemal Kılıçdaroğlu ilə birlikdə səslərini artırır. İndiki vəziyyətdə o boyda xarizması (Adamın üstündə Allah var, gördüyü işlər də çox böyükdür.) ilə Tayyip ERDOĞAN və hələki kopyalamaqdan o tərəfə addım ata bilməyən Kılıçdaroğlu arasında Türk xalqının reaksiyası necə olacaq bilmirəm.

OPEL-Wir leben Autos

2010-05-15T10:54:00.001-07:00

Azercell rebranding etdiyi dövrdə Opel-in yeni balaca dəyişikliyindən danışmaq yaxşı çıxmır, yersiz olur, amma nə edim ki, məni GSM, Bank və Sığorta sektorları zərrə qədər maraqlandırmır. Sığorta və Bankla əlaqəli heç olmasa aldanmayacaq qədər savadım var, amma bu Azercell məni sökdü-dağıtdı. Ola bilsin ki, səhv tarif seçmişəm. İndi başım dinc olsun deyə hər tərəfə dəqiqəsi 8 qəpik olan Bakcell-ə keçmək niyyətim var. Ondan sonra gərək kim mənə zəng etsə ən az 3 dəfə ard-arda yığsın nömrəmi. Çünki, 1-ci zəngdə “Bu nömrəyə zəng çatmır...”, 2-ci zəngdə “Bu nömrə təyin olunmayıb..”, 3-cü zəngdə “........düüt düüt” eşidəcəksiniz. Bəxtiniz gətirsə, “atalar üç dəfədən deyib” atalar sözü qüvvəyə minəcək, düüt-düüt olmayacaq. Nəysə..Çətin məsələdir GSM.

Avtomobil ondan da çətindir. Əvvəlki dövrlər deyil ki, hamının bir istiqaməti olsun, sən də Mercedes alanda komfort, BMW alanda Performans satın alasan. İndi aləm dəyib bir-birinə. ML ilə Veracruzun dizel motorları eynidir. Bugün bir yazı oxudum. Yazıq müəllif “ah eski günler” deyirdi və marketinqi “bəla, şeytan əməli, fırıldaqçılıq” kimi adlandırırdı. Deyirdi ki, marketinq bizə deyir ki, GL Mercedes də “Mercedes”dir, halbuki deyil, o sadəcə olaraq SUV-dir. Həmçinin eyni sözü X6 haqqında da deyirdi. Demək istədiyim odur ki, əslində burda da işlək hissə qarışıqdır. Bu qarışıqlıq içərisində mən yenə balaca marketinq tərəfinə qayıdım. Opel də sloganını dəyişdi və Wir leben Autos –We Live Cars kimi dünyaya elan etdi. Özü də, ən diqqət çəkən odur ki, DAS AUTO kimi Wir leben Autos da bütün dünyada Alman dilində qalacaq, adaptasiya edilməyəcək.

Səbəb? Əsas səbəb Opel-in GM ilə olan münasibətini maksimum geri plana ataraq, Opel-in Alman markası olduğunu, Alman maşını olduğunu, hər şeyi ilə ALMAN olduğunu göstərmə niyyətidir. Opel, Almanların ən geridə qalan, bir vaxtlar innovasiyaları olsa da son illərdə Amerikanlaşan markasıdır. Yeni modelləri ilə (qiymətləri baha olsa da, Opel keyfiyyət problemlərini xeyli aradan qaldırıb) birlikdə, Almanca bütün dünyaya deyir ki, bu Alman maşınıdır.

Bu o deməkdir ki, “OPEL- Almaniyada istehsal olunan Alman maşınıdır!”

Nokia

2010-05-03T07:06:00.000-07:00

Mən heç vaxt NOKIA istifadə etməmişəm. Maraqlı burasıdır ki, heç vaxt da ümumiyyətlə telefon almaq istədikdə dəyərləndirdiyim markalar arasına salmamışam. Əsas üç səbəb olub; həddindən artıq bənzər və bir-birindən ayıra bilmədiyim model sırasının olması, hamının NOKIA işlətməsi və smartfon bazarında maraqlı modeli olmaması. Bundan sonra da yəqin ki, istifadə etməyəcəm. Səbəblər olduğu kimi qalır.

Sony-nin arxasınca Nokia qlobal bazarda geriləyən markalar arasında çox sıx hallanmağa başladı. Əslində Nokia-nın qlobal bazar payı çox yüksəkdir, 36,6% bazar payı ilə liderdir. Ancaq, 2009-cu ilə nisbətdə geriləmə var. Smartfon bazarında isə xeyli geriləyib. Analistlər Nokia-nın proaktiv davrana bilməməsini, təklif etdiyi smartfonların yazılım etibarı ilə zəif olmasını, əyləncə xarakterli modellərinin rəqiblərinin çox gerisində olmasını və.s əsas səbəb kimi göstərirlər.

Nokia yazılım problemlərini həll etmək məqsədilə Symbian-ı satın aldı, Microsoft ilə müqavilə imzaladı. CEO-larının (Mr. Kallasvou) dediyinə görə 2011-ci ildənbunun tam bəhrələrini görəcəyik və onlar N8 modeli bazarı “söküb-dağıdacaq”. Ancaq, bir şey də var ki, Apple i-Phone 2011 haqqında indidən elə sözlər deyilir ki, az qala mən də HTC HD2 sevdasından vaz keçib, Apple iPhone 2011 gözləmək istəyirəm (bunu etməyəcəm, amma yenə də mənə də çox maraqlıdır).

Mənə çox maraqlıdır ki, bir-birindən mənasız yüzlərlə modeli olan NOKIA vəziyyəti necə idarə edəcək. İzləyirəm, bir yenilik öyrənsəm xəbər edəcəm. Bilən də varsa, şərhlərdə yazsın öyrənək.

EMBAWOOD: Taxtadan Mebelə

2010-04-29T06:57:00.000-07:00

Masallının taxtası gəldi oldu EMBAWOOD!

Bugün blogda yazı üçün beynimdə tamam başqa yazı var idi. İş həddindən artıq çox və gərgin oldu, axşama toplaya bilmədim beynimdəkiləri. İki dəqiqə əvvəl mak.az saytında EMBAWOOD haqqında yazını görüb, qərara gəldim ki, xeyli müddət əvvəl yazmaq istəyib, ama yazmadığımı indi yazım.

EMBAWOOD markalaşma yolunda çox sürətlə inkişaf edir. 4 il əvvəl heç tanımırdım. Hətta uşaqlardan soruşmuşdum ki, “bu hər cır-cındır mebel satan yerdə EMBAWOOD yazılır, nədir ki bu belə?”. Ama, son iki ildə (əminəm ki krizis bu şirkətin işinə bir baxıma müsbət təsir etdi) atdıqları addımlar çox inkişaf etdirdi markanı.

Mən maddə-maddə sayım özümə görə atılan addımı və nəticələrini;

1- İnsan resurslarına yatırımları çox diqqətimi çəkib. Ümumiyyətlə mənim tanıdığım ən az 5-6 nəfər var orda ki, öz sahələrində ən yaxşılardan biridir. Bu isə öz növbəsində ixtisaslaşma, təkminləşmə və.s ilə nəticələnir. Yerli mütəxəssislərlə yanaşı mən bilirəm ki, İstikbalda çox böyük təcrübəsi olan bir nəfər danışmanları var, proses yönetimi mövzusunda xeyli addımlar atılıb və.s

2- İnsan resursları avtomatik olaraq şirkətin bütün strategiyasının yenidən gözdən keçirilməsinə, yenidən qurulmasına yönəldi. Birinci növbədə mallarının keyfiyyətində artım hiss olunmağa başladı. Mən iddialıyam ki, hazırda onların yumuşaq mebelləri eyni kateqoriyadan olan Türk mebel istehsalçılarının malları ilə eyni səviyyədə, lakin az qala iki qat aşağı qiymətədir.

3- Şirkət, marketinqin əhəmiyyətini qəbul etməyə başladı və sistemli iş hiss edildi. Ən əsası isə, mən kənardan baxanda hiss edirəm ki, marketinq hədəfləri içərisində qarşıya qoyulan məqsəd markalaşma prosesin sürətləndirilməsi və daha dəqiq aparılmasıdır. Kənardan baxdıqda mən bunu görürəmsə, deməli alqışlamaq lazımdır. Bir şeyi də yaddan çıxarmayaq ki, Azərbaycanda professional agentlik də çox azdır (agentliklər axırda mənimlə düşmən kəsiləcək), çətindir agentlik olmadan çox yaxşı iş çıxarmaq.

4- Diler şəbəkəsi və mağaza standardlarının əhəmiyyəti çox yaxşı dərk edildi. Hazırda 3 dənə satış mərkəzləri marka haqqında yüksək fikir yaradır. Bu özü markalaşma yolunda çox ciddi addımdır ki, ancaq alqışlamaq lazımdır.

Mənə görə ən qısa müddətdə əl atılmalı məsələlər nələrdir?;

1- Fərdi sifarişlərin qəbulu sistemi qurulmalıdır. Burada istehsal qabiliyyətini artırmaq və daha effektiv proses qurmaq şərtdir. Bu olmadığı üçün EMBAWOOD çox müştəri itirir.

2- Yumuşaq mebellərdə olduğu kimi, yataq və mətbəxdə də keyfiyyət məsələlərinə xüsusi diqqət ayırmaq və təcili oradakı problemləri həll etmək lazımdır.

3- Bizim də ən böyük dərdimiz olan satışdakı problemləri ortadan qaldırmalıdır şirkət. Bu nə qədər çətindir, onu mən də bilirəm, amma ən azından üstünə getmək və çətin də olsa həll etmək lazımdır. Əminəm ki, bunu edirlər, amma yenə də mən deyim.

Hoop, deyəndə hər şey həll olmur, inşallah (yerli istehsalçı olduğu üçün və yüzlərlə işçisi olduğu üçün ürəkdən inşallah deyirəm) 4-5 il içərisində indikindən qat-qat güclü EMBAWOOD görəcəyik.

Ordan-Burdan

2010-04-20T06:01:00.001-07:00

Burdan 1: Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə dövlət komitəsi rəsmisi bəyan etdi ki, “kimin avtomobili Euro2 standardlarına cavab vermirsə katalizator deyilən qurğu alsın quraşdırsın. Qiyməti də baha deyil”. Guya ki, İyul ayının 1-dən etibarən Euro2 standartlarına cavab verməyən avtomobillər ölkəyə buraxılmayacaq və guya ki, biz ekologiyaya əhəmiyyət verəcəyik. Veririk daha doğrusu, 1-2 ay əvvəl Mingəçevirdə PAZ avtobuslarını şəhərə buraxmamışdılar. İndi Mingəçevirin elə təmiz havası var!!! Əlləm-qəlləm iş!

Ordan : Rusiyada uzun sürən araşdırmalardan sonra Təhsil Nazirliyi belə qərara gəlib ki, oğlanlar və qızların birlikdə təhsil alması həm təhsilin səviyyəsinə mənfi təsir göstərir, həm də əxlaqi problemlemləri artırır. Ona görə də Rusiyada tədricən haram-salamlıq olacaq. Türk mediası bunu eşitməz, eşitsə də eşitməməzliyə vurar. Qulağına pambıq edib soxsan “Laik devletlerde ilim ve bilim....” deyə bir cümlə quraralar ki, Türk Dili və Ədəbiyyatı professorları da başa düşməz.

Burdan 2: Yol Polisimiz “Diqqət Piyada” ayı keçirir. İlk görəndə sevinmişdim ki, mən piyadaya yol verəndə arxadan siqnallayanı və ya yanımdan keçib camaatın üstünə sürənləri cəzalandıracaqlar. Sonra öyrəndim ki, yox bu piyadaları cəzalandırmaq üçün imiş, keçiddən keçməyən piyadanı. Keçidlərimiz o qədər lüksdur ki, heç kim ayaq basmaq istəmir (heyf o pullara). Onun birinin yerinə lazım olan yerlərdə 4 dənə tikmək olardı ki, piyada keçid tapmaq üçün 1 km yol getməsin. Üstəlik, sürücü dayanıb zolaqda duran piyadaya yol vermirsə, piyada necə etsin! Əlləm-qəlləm iş!

2:1 BURA-nın xeyrinə!

Azərbaycanın nəyini reklam etmək lazımdır?

2010-04-08T03:26:00.000-07:00

Dünən bu sualı Media FM-də səhv etmirəmsə Fateh soruşurdu. Dinləyicilərin də bəziləri zəng edirdi, bəziləri SMS yazırdı. Mən cəmi 3-4 zəngə qulaq asa bildim.

Biri dedi ki, yeməklərimizi reklam etmək lazımdır, yağlı, dadlı, duzlu yeməklərimizi. Biri dedi bölgələrimizi getsinlər çəksinlər, Cənub, Şimal və.s. Biri də dedi ki, reklama ehtiyac yoxdur, onsuz da bütün dünya tanıyır bizi, biz onsuz da tanınan, sevilən ölkəyik.

Mən də gördüm əsəbləşirəm dalğanı dəyişdim.

Azərbaycan haqqında olan reklamlar ölkənı tanıtmaq üçündür. Bu reklamların konkret məqsədi isə turist çəkməkdir, bildiyimə görə.

Nə qədər çiynənmiş də olsa, bilinən də olsa bu 4P inanın ki, çox vaxt hərf və rəqəm kombinasiyası kimi qalır. Azərbaycanı marka kimi götürsək və desək ki, o marka turistik məhsullarını satmaq istəyirik onda bizim 4P-nin səviyyəsinin hazırkı vəziyyətini dəyişməliyik. Hazırkı vəziyyət isə belədir;

Product: Dağlarımız dərələrimiz turizm üçün infrasturkturadan məhrumdur. Özü də bu dağlardan çox yerdə var. Türklər eşşəyin belində Almanı dağa çıxarırlar 10 USD alırlar, bizdə o da yoxdur. Bizdə eşşək də var, dağda amma o eşşəyi dağa çıxaran yoxdur. Çimərliklərimiz nə gündərdir özünüz bilirsiniz. Naftalan neftindən başqa da fərqli heç nəyimiz yoxdur az qala. Tarixi abidələrimiz haqqında isə mən şəxsən heç danışmaq da istəmirəm.

Price: Nabranda bir həftə qalmaqla FLY Dubai ilə 1 həftə Dubai-də gəzməyin qiyməti eynidir. Qiymətlərimiz çox bahadır.

Place: Aydın məsələdir, turizmdə bu productla çox sıx bağlıdır.

Promotion: Məhsulun olmadıqdan sonra nə qədər təşviq edirsən et. Pulu boşuna sovurmuş oluruq məncə.

QEYD: Pulu boşuna sovurmaqda bizdən yaxşısı yoxdur. Çünki, dünyada eyni yolu bir ildə 4 dəfə söküb yenidən salan başqa dövlət yoxdur hər halda. Şişirdsəm “40 dəfə” deyərdim!

Yatanlar və Qaçanlar

2010-04-05T06:06:00.001-07:00

Bizim kolejdə biri vardı. Bizdən bir sinif yuxarı idi. Bütün gün yatırdı. Amma, ən yaxşı oxuyanlar da Həndəsə dərsindən nəyi həll edə bilməsələr gəlirdilər onun yanına, yuxudan oyadıb misal həlli soruşurdular. O Türkiyədə ortabab universitetlərdən birinə girdi.

Biri də vardı gecə-gündüz oxuyurdu, hətta o yatanın yanına gedib ondan kömək istədiyini də gözümlə görmüşəm. O Boğaziçi universitetinə girdi, Amerikaya getdi və.s

Biri yatan idi, biri qaçan.

Avtomobil sənayesinin hazırda iki qaçanı var; Hyundai Motor Company və VW Group

Hər ikisi inanılmaz sürətlə inkişaf edirlər. Toyota Pradonu 8 il sonra guya yenilədi və bazara çıxardı, amma ortada yenilik adına heçnə yoxdur. Dizaynda dəyişiklik yoxdur bu ayrı məslə, ola bilər. Amma, 8 il əvvəlki Prado da 2.7 motor 167 at gücü ilə çıxarılmışdı, indiki də. Nə Hyundai-da, nə də VW-də bunu görmək mümkün deyil.

Toyota 1996-ci Cost Competitiveness in 21 Century programına qərar verdi və 2002-ci ilə qədər 6 milyard dollara qənaət etdi. Avtomobil istehsal prosesini 12 aya endirmək planını tətbiq etdi (hələlik ən qısa müddətdə istehsal olunana Corolla-dır səhv etmirəmsə, 18 ay). Dünyanın ən böyüyü olmağı hədəf olaraq seçdi (halbuki Toyoda dünyanın ən yaxşısı olmaq üçün çalışırdı) və başladı xərc azaltmağa ki, maşınları ucuz olsun, çox satsın, pay qazansın və.s Amma, mühəndislər buna çox böyük etirazlar etdilər. Dinləyən olmayıb! Axırı da gəldi Bob LUTZ-ın dediyi kimi “Toyota artıq müzakirə edilə bilər. O ən yaxşı deyil. O hamı kimidir. Hamıdan biridir” vəziyyətinə düşdü.

Əvvəllər Vüsal imkan vermirdi ki, Hyundai ilə Toyota-nı müzakirə edim, amma indi əminəm ki heç nə deməyəcək.

Son on illiyin iki böyük avtomobil istehsalçısı var; Hyundai Motor Company və VW Group

Nissan CEO-su “Hybrid-də gəmi getdi, Electric avtomobil istehsalında Nissan lider olmalıdır” demişdi. Onun üçün də çalışırlar. Nə qədər real olacaq bu bilmirəm, amma mən inanıram ki, növbəti 10 ildə adını çəkdiyim iki istehsalçı yenə də ən böyük sıçrayışa nail olacaq.

Reklam Agentlikləri və Biz

2010-04-02T22:17:00.000-07:00

Mən magistraturada oxuyanda Reklam dərsində agentliklərlə iş necə qurulmalıdır, brif necə yazılmalıdır, agentlikdən nələr tələb olunmalıdır filan kimi şeyləri də keçmişdik. Bir də onu keçmişdik ki, reklamla əlaqəli işləri reklam agentlikləri görür. Sonra ilk işə başladım və bir şəkildə yönətimi razı saldıq ki, Türk reklam agentliyi ilə Veracruzun təqdimatını edək. Çap reklam mətnləri gəldi və baxdım ki, Veracruz ilə kofe qarışdırılıb bir-birinə. “Sabah uykudan uyandığınızda Veracruz iyi gelir” menasında bir cümləni görən kimi də işləri dəyişdik və təxirə saldıq.

Ondan sonra da agentliklərə heç vaxt bütün işi vermədik. İndi də reklam agentimiz var, işləyirik, ancaq dərsdə keçdiyimiz formatda yox.

Ölkəmizdə agentliklər xeyli çoxdur. Bunları kateqoriyalara bölsək Qlobal agentliklərin nümayəndəlikləri, Yerli Babat agentliklər və yerli Zirzəmi agentlikləri kimi yaza bilərik. Bunların üçünün bir-birindən fərqlərini çoxumuz yaxşı bilirik. Ortaq nöqtələri isə bilirsiz nədir? Üçü də ağzını açanda şirkətləri tənqid edirlər, şirkətlərdəki marketinq departamanetləri haqqında isə “qeyri-professional” deyirlər.

Şirkətlərimizdə ki marketinqçilərdən də soruşanda deyirlər “Agentlik var? Onlar nə bilirlər ki bizim işi? Hava satıb pul qazanırlar. Özümüz onlardan min dəfə yaxşısını düzəldərik”. Bütün məsələ də yatır bu “düzəldərik” sözünün altında. Reklam agentliklərinin əsas işi “düzəltmək” deyil, “hazırlamaq və icra etməkdir”. Plan hazırlamaq, strategiya hazırlamaq, konsept və dizayn hazırlamaq və. S. İcra etmək də aydın məsələdır.

Dərd burasındadır ki, həm şirkətlərimizdəki marketinqçilər, həm agentliklərimizdəkilər hamısı bu ikili münasibətdə ortaya bir məhsul çıxarılmasına “düzəltmək” sözü ilə yanaşırlar. Əsas problem də budur.

Deməli boş-boşuna bir birimizi tənqid etməyək, həm siz özünüzü düzəldin, həm də biz.

Uşaqlığımın Novruzu və Uşaqlarımın Novruzu

2010-03-23T00:18:00.000-07:00

Bir dənə oğlum var, o da körpədir. Novruzu dərk edəsi yaşda deyil. “Uşaqlarım” isə ətrafımda olan bütün uşaqlardır.

“Nerde o eski Ramazanlar” demək üçün yazmıram bu yazını. Sadəcə olaraq xatırladım. Uşaqlığımın Novruzu üç hissədən ibarətdir. Çünki, mənim uşaqlığım da üç hissədən ibarətdir.

Birincisi Müharibəyə qədərki dövrdür, xatırladığım odur ki, axır çərşənbə günü millət səhərə kimi yatmırdı, qonaq gedirdi, qonaq gəlirdi, torba atırdıq (biz tərəfdə papaq atılmırdı o vaxtlar), kəndin ortasındakı dörd yolda tonqal qalayırdıq, bir ay əvvəldən yumurta döyüşünə hazırlaşırdıq və az qala bir ay hər gün bayram edirdik.

Sonra gəldi müharibə dövrü. Müharibə dövrünün ilk vaxtlarında yenə balacalar əylənməyə davam edirdi, çünki anlamırdı nələrin baş verdiyini. Hətta kəndimizə ilk top düşəndə biz qaçıb gedib ora baxmaq istəyirdik, yaxşı ki atam icazə vermədi, yoxsa biri də bizim başımıza düşə bilərdi. Müharibə dövründə Novruzlarımıza forsunka, top barıdı və yanan 4-45 avtomat güllələri əlavə olundu. Forsunka əməlli başlı təhlükəli idi (anam bizimkini alıb atmışdı), yanan güllələr isə ucunu çıxarıb tərs taxdıqda yana yana göyə qalxırdı. Bu bizim fişəngimiz idi. Top barıdı isə qarğının içərisində roket kimi üçürdu və maraqlı səs çıxarırdı. 1993-cü il isə axırıncı bayramımız oldu (bayram demək olarsa), çünki ondan sonra hər dəqiqə ölüm ola bilərdi, ona görə də bayram olmadı. Atəşkəs isə bizim kəndin işğalından az sonra bağlandı.

Müharibədən sonra qaçqın məktəblərində dərs yox idi. Bakı məktəblərində isə bizə qaçqın deyirdilər. Bakılılara nifrət edirdim. İndi fikirləşirəm ki, bəlkə də qeyri-adi heçnə yox imiş, mən qaçqın olmuşam, onlar da mənə qaçqın deyib. Burda nə var ki? Amma, bəlkə də nəsə var.

Nə isə, mən müharibədən sonrakı uşaqlığımı Türk Kolejlərində keçirdim ki, orda da uşaqlıq rejim altında keçir. Qanunlar, qaydalar və.s Qısası, mən müharibədən sonra Novruzun dadını əvvəlki kimi heç vaxt ala bilmədim.

İndi fikirləşirəm ki, uşaqlığımın Novruzu yaxşı idi yoxsa uşaqlarımın? Uşaqlığımın!

Bəlkə də Novruz elə uşaqlar üçün bayramdır..

Şadlıq Saraylarının Fəaliyyəti Haqqında Qanun Layihəsi

2010-03-08T03:48:00.001-08:00

Lazımdır yoxsa yox?

Dünən toyda idim. Yeganə Şadlıq Sarayında, ilk dəfə idi olurdum.

Sarayın içərisi qəhvə-i və qızılı rənglərlə həddindən artıq lazımsız səviyyədə (bu mənim zövqümə görə şərhdir, yəqin ki kimlərinsə də belə xoşuna gəlib) dekorasiya edilib. Ürək açan deyil çox da. Nə isə!

Aş gəlir deyildi və qeyd edildi ki, “Bakıda şadlıq sarayları çoxdur. Hərəsinin də özünəməxsus aş təqdim etmə mərasimi var. Amma, Yeganə Şadlıq Sarayının Yeganə Rəqs qrupunun təqdimatı çox maraqlıdır”.

Yeganə Rəqs qrupu isə milli aşı İngilis müusiqisi ilə təqdim etdi. Onsuz da bu aşın xalqın dili ilə desək “urvatı” qalmır toylarda, bu tipli təqdimat da ümumiyyətlə işin milliliyini məhv edir.

Mənim dərdim nədir? Dərdim odur ki, mən bura Koreadan qonaqlarım gələndə “milli” yer tapmıram ki, onları aparım, milli bir şey tapmıram ki göstərim. Utanıram açığı!

“Almalı Market” Almasız Qalıb

2010-02-23T05:43:00.000-08:00

Adam böyük marketlərə niyə girər və hansı hallarda girər?

1. Adam almaq istədiyi mallara toxunmaq, onu rahat-rahat fikirləşib seçmək və alışverişin axırına yaxın fikrini dəyişsə geri qoymaq imkanı olduğuna görə.

2. Siyahısı uzun olar və bunlar ətdən-coraba qədər dəyişər, o adam da əlli yerdə ayaq saxlayıb “qardaş sizdə qatıx Pal var?” demək istəməz, girib marketdən PalSüd qatıq və ya Empro qatıq alar. Sonra da keçər corab alar. Axtardığı hər şeyi orada tapmaq istəyər.

3. Daha çox çeşid axtarar, uşaq yeməyinin ancaq bir növünü satan yerə girmək istəməz (son dövrlər uşaq yeməkləri çox axtardığıma görə nümunə də təbii olaraq ordan gəldi).

4. Yolunun üstündə olar, ayaqüstü girər

5. Hər gün bazarlıq imkanı yoxdur, həftədə bir dəfə girər bütün həftəliyi alar çıxar. Amma, çörəyi həftəlik almaz!!! Həftəlik bütün ehtiyacını bir yerdən alar (əslində 2 və 3-cü maddələrin davamıdır).

6. Digər səbəblər........

Almalı marketlərdə bunların hansı təmin olunurdu? 1-ci maddədən başqa heç biri.

Ona görə də noldu? Almalıda çörəkdən başqa almağa heçnə yoxdur və Almalı marketlər iflas olurlar. Niyə hələ də tam bağlanmayıb başa düşmədim. İnşallah batmazlar, zəhmət çəkilib, investisiya qoyulub, insanlar oradan maaş alır, ailə saxlayırlar.

Digərlərimiz isə gərək azca da olsa dərs çıxaraq. Biz market işində deyilik, amma müştəriyə də gərək servisə gələndə həm maşının yağını dəyişmək, həm qapısının əziyini düzəltdirmək, həm də yuduzdurub-təmizlətmək imkanı verək. Ən balaca dərs bu idi mənim üçün.

Halva və Mollanın Yeri

2010-02-13T01:11:00.000-08:00

Bugün Könül xanım halva yeyəndə, halvadan söhbət düşdü. Sonra da Molladan.

Sonra da ağlımıza gəldi bu ikisinin də mövqeləndirilməsi (positioning) pisdir.

Bu halva yaxşı şeydir, yeməli şeydir. Çox adam var ki, bunun yas yeməyi kimi bilinməsinə etiraz edir, çünki bu onun ürəyi istəyəndə halva yeməsinə mane olur. Molla da onun tayı. Hərçənd Mollaların durumu biraz daha fərqlidir, onlar halva kimi deyil, dili var, ağzı var, beyni var və o beyin işləyir.

Halvanın məsələsi belədir ki, çıxsa bir dənə yaxşı şirniyyat sektorundakı şirkət, bu halvanı qutulaşdırsa, genişləndirsə (extension), onun yerini yas məclislərindən götürüb birinci mərhlədə adi süfrələrə gətirsə, sonra da lap lazım olsa Türk mətbəxində olduğu kimi yeməkdən sonrakı şirniyyat kimi təqdim etsə işlər düzələr, həm pul qazanar, həm də əməllicə xeyirxah iş görmüş olar.

Mollaların məsələsi isə qəlizdir, gərək burda birinci başlayasan product management-dən. Mollaların özlərini əvvəlcə bir düzəldəsən (hamısı haqqında danışmıram səhvim varsa haqqlarını hala etsinlər), özlərinə gərək başa salasan ki “Molla” əslində alimdir, İslam bilgisi yüksəkdir, həyatını dinin əsasına görə yaşayır. Mollaları saf-çürük edəsən ki, bunları da qəbirstanlıqdan çıxarıb çay süfrəsi ətrafına gətirə biləsən. Yəni ki, elə edəsən ki, onlar da halva kimi yasa aid yox, həyatın özünə aid anlayışlar olsunlar. Tabutu nə etsən də, “ölümdən” ayıra bilməzsən, amma molla əminin dərin, maraqlı, faydalı söhbətlərini hökm deyil ki, yas mağarında dinləyəsən. Adam halvalı, şokaladlı, mürəbbəli çay süfrəsi arxasında da irşadla, nəsihətlə, Allahı anlatmaqla məşğul ola bilər və inanın mənə bu cəmiyyətimizin çox yaralarının düzəlməsinə köməkçi olar.

Bir dənə də rebranding halva və mollaya lazımdır!

Banklar aradan çıxsaydı, onlara da vaxt çatardı!

Toyota Əfsanəsinin Sonu

2010-02-05T03:04:00.000-08:00

Sizcə başlığın axırına sual işarəsi qoymalı idim yoxsa yox?

Toyota illərdir biznes dünyasında az qala bütün sahələrdə nümunə kimi göstərilən şirkətlərdən və markalardan biri idi. Şirkət olaraq dünyada özünəməxsus idarəetmə və istehsal fəlsəfəsi ilə seçilirdisə (eyni zamanda marka yaratması), marka olaraq toyota çox təmiz və çox güclü mövqeyə sahib böyük bir əfsanə idi.

Markanın bütün dünyada “dözümlü, dayanıqlı, etibarlı” imici vardı, ikinci əl dəyəri ən yüksək olan marka idi (və ya ilk 3 markadan biri idi) və marka dəyəri də Interbrand-ın siyahısında avtomobil bazarında birinci idi. Daha doğrusu hazırda da birincidir. Ancaq, indi son 20 gündür bütün mediada onun bu gücü saxlaya bilməyəcəyindən bəhs edilir.

Səbəb isə artıq müştırilərin markaya qarşı olan inamının itməsi kimi göstərilir.

Yazılanları yəqin ki oxumusunuz ona görə də mən təkrar etməyəcəm və öz fikrimi bildirəcəm. Ancaq, başdan onu deyim ki media nə yazırsa yazın Amerikada yaşmayan birisinin durumu tam analiz etməsinin çətin olduğunu fikirləşirəm. Shared Folders hər halda ordakı vəziyyəti anlamağa kömək edər.

Mənim şəxsi fikrimcə necə olacaq? Tyson haqqında həmişə deyilir ki, James “Buster” Douglas-a məğlubiyyət onu göstərdi ki, Tysonu məğlub etmək olarmış və ondan sonra digər boksçuların üfüqlərinə Tyson yer almağa başladı.

Toyota, böyükdür, hörmətə laiqdir və doğurdan da etibarlı maşındır. Mən fikirləşirəm ki, Toyota bu vəziyyəti lehinə çevirəcək və məncə etibarlılıq adına əvvəlkindən də çox inam əldə edəcək. “Biz milyard dollarlar itirdik, ancaq müştərilərimizin başı dərdə girməməsi üçün əlimizdən gələni etdik” deyəcək. Ancaq, o Tyson kimi bir dəfə artıq yara aldı, bundan sonra yenə yırtıqlar olacaq və Toyota onları yamamağa çalışacaq.

Toyota mən onsuz da çoxdandır fikirləşirəm ki yerini VW Group-a verəcək. Toyota dizaynda rəqiblərin çox gerisindədir, xeyli gerisindədir. İçərisində istifadə olunan material keyfiyyətində və işçiliyində çox problemlər var. Hybrid texnologiyadan sonra isə çox böyük innovasiyaya imza atmayıb. Full electric maşınlarda Nissan, Hyundai, GM və hətta BYD daha çox üzdə görsənirlər.

Qısası, məncə Toyota yaxın 5 ildə yerini VW-yə verəcək, ancaq o həmişə ən böyüklərdən biri olacaq! Doğurdan da böyük şirkət, böyük kültür və böyük markadan bəhs edirik-TOYOTA!

UKRAYNA DONUR

2010-01-27T06:13:00.000-08:00

Dünən Ukraynadaydım. Burda hava proqnozlarına baxmağı unutmuşdum və aeroportda öyrəndim ki, -20 dərəcə şaxta var. Nə isə!

Əsas olan odur ki, bu soyuqluq onsuz da heç sevmədiyim post-Sovet ölkələrinin əhalisinin də qanına bu qoyuqluq deyəsən işləyib. O qədər kobud və soyuqdurlar ki, adamın lap ürəyi sıxılır. Xoşlamıram bu ölkələri də, bu ölkələrə səfərləri də!

Ukrayna -20 dərəcədə donmaz, onların canı bərkdir, öyrəşiblər. Ancaq, əsas ona görə “Donur” deyirəm ki, nə qədər optimist olsalar da hələ ki, biznes mühitinin donu açılmayıb. Ukraynaya ilk səfərimdə yazmışdım ki, “o qədər outdoor reklamı var ki, mənə elə gəlir orda mesaj çatdırmaq çox çətin olar”. İndi isə az qala şəhərdəki və yol boyundakı billboardların 40%-i boşdur. “Burada sizin reklamınız ola bilər” doldurub billboardları. Elə bil slogandır. Sloganın verdiyi mesaj nədir? Cavab: “Ukraynada vəziyyət hələ də gərgindir, iş yoxdur, pul yoxdur, reklam verən də yoxdur”!

Marka Mövqeləndirməsində “Frame of Reference”

2010-01-18T21:31:00.001-08:00

Kellog on Branding kitabını bir dəfə oxumuşdum, amma xeyli əvvəl idi və indi təkrar oxumağa başlamışam. Çox qəşəng kitabdır. Dünən işdə də baş verən bəzi söhbətlərdə ağlıma gəldi ki, bu Frame of Reference haqqında orada oxuduğumu blogda da yazım. Bəlkə kiməsə maraqlı gələr.

Müəllif “Fundamentals of Brand Positioning” başlığı altında 4 əsas sayır; 1. Target Consumers (Hədəf kütlə) 2. Frame of Reference (istiqamət, çərçivə, dairə və.s kimi geniş mənada çevirmək olar məna etibarı ilə, amma kiminsə ağlına daha yaxşı təklif gəlsə xahiş edirəm yazsın, öyrənim mən də) 3. Point of Difference (fərqlənmə nöqtəsi) 4. Reasons to believe (inandırma səbəbləri).

Mən bugün haqqında yazacağım Frame of Reference (FoR)-dir. Bu nədir? Marketing terminologiyasında FoR, markanın harada, necə və nə işə yarayacağını bildirən, onun haqqında açıq-aşkar yer bildirən anlayışdır. Bu necə olur? İki formada olur; 1-Məhsulun xarakter və xüsusiyyətlərini bildirməklə 2- Abstrakt anlayışlarla.

Bunun birincisi nədir? Elə kitabdakına bənzər nümunə verim. Məsələn, mən sabah bir fastfood restoranlar açsam və bunu “Fastfood restoranlar zinciri” adlandırsam özümü birbaşa McDonald`s və Burger King-ə ilə eyni sırada tanımlamış olaram. Bu isə avtomatik olaraq “özünə xidmət, sürətli xidmət, təxmini eyni çeşit yeməklər və.s” kimi anlayışları gətirir hədəf kütlənin ağlına. Bax buna da kitabda points of parity adı verilib. Bu o deməkdir ki, sən markanı insanların beynində onsuz da yer almış müəyyən kateqoriya, qrup və ya rəqiblərlə müqaisə edir, onlarla bənzərlik yaradır və onlara bildirirsən ki, bu da digərləri kimidir. Yəni, məsələn yeni bir günəş gözlüyü markası yaratmaq istəyirsənsə onu təbii ki, “günəş gözlüyü” kimi tanımlayırsan. İnsanlar da o saat sənin nə olduğunu bilir (necə günəş gözlüyü olmağın isə digər maddələrlə tanımlanır).

Qanunların icazə verdiyi ölkələrdə yeni markalar özlərini bazarda onların girmək istədikləri yerdəki “oturmuş” markalarla müqaisə edirlər və FoR-lərini belə tanımlayırlar və beləcə points of parity çox aydın olur. Abstrakt, FoR isə biraz təhlükəlidir, çünki hədəf kütlə abstrakt FoR-i anlaya bilməsə türklərin sözü olmasın ayvayı yedin.

Zibilxana

2010-01-15T22:31:00.000-08:00

Bakı haqqında mahnılar hər halda ən sevmədiyim milli mahnılar siyahısına başçılıq edir və ya uşaq adlarına oxunan mahnılardan sonra ikinci yerdədir. Bunların hər ikisinə gərək bir də qulaq asam, ondan sonra qərar verəm. Səbəb? Çünki ikisi də boş sözlərlə doludur. Bakı haqqında mahnılarda “dünyanın ən gözəl şəhəri” boşdur, görmürük, yalandır. Uşaq haqqında olanlarda da ki, uşaq sənin ev sənin, evində zümzüməni elə, biz sənin uşağı tanımırıq və bizə bu maraqsızdır.

Bugünlərdə NYC Partnership Cunsulting dünyanın ən çirkli paytaxtlarının siyahısını açıqladı. Birinci yerdə Bakı! Yalandır? Deyil! Bakı zibilxanadır. Ona görə ki;

1- Biz pintiyik, çirkliyik, əlimizdəki siqaret qutusunu şüşəni endirib atırıq çölə.

2- Bələdiyyələr və İcra hakimiyyəti orqanları pintidir,, məsuliyyətsizdir və öz işlərini görmürlər.

3- Dövlətimiz qanunlarla çirkliyin qarşısını almır.

İlk iki maddəyə etirazı olan varsa da burda bildirməsin, çünki heç bir şəkildə qəbul etmərəm. Hələlik gözlərimə inanıram.

Üçüncü maddəyə gəldikdə, bu çirkliliyin təkcə şokolad kağızı, siqaret qutusu və.s ilə bağlı olmadığına dairdir. Bizim Milli Məclis hələ indi hazırlaşır ki, zəhərli qazlarla əlaqəli qanun layihəsi hazırlasın. Bu hazırlıq da hələlik Euro2 standardlarına keçməklə bağlıdır. Almanyada nə qədər “çeşka”, “yeşka” və.s kimi köhnə maşın varsa hamısı Azərbaycandadır. Bu o deməkdir ki, nə qədər zibil varsa hamısı burdadır. Üstəlik, ölkənin 950 min ətrafında olan avtomobil parkının bəlkə də 90%-i (statistika ən böyük düşməndir) heç Euro1 səviyyəsində də deyil. İdxal olunan Euro3 və yuxarı modellərdə isə əksər hallarda katalizator qırılır. Yəni, bütün CO1 havaya qarışır.

Dövlət əvvəla benzinin keyfiyyətini artırmalıdır, benzini Euro3 səviyyəsinə gətirməlidir, sonra da Euro3 standardlarına birbaşa keçməlidir. Bütün istehsalçılar buna hazırdır, dövlət istəsin və bir gündə bunu reallaşdırsın. Zibilxana olmasın bu ölkə. Yazıqdır axı bu insanlar.

Mingəçevirdə “Ekologiya günü” keçirilib və yarım gün yarım əsr yaşı olan şəhərdaxili avtobuslar nəqliyyata buraxılmayıb. Maaşallah!

Çətin məsələdir!

2010-01-11T05:36:00.000-08:00

COO (Country of Origin) deməkdir və dilimizə tərcüməsi “Ölkə Kökü” kimi qəbul edilə bilər, ancaq başqa təklifi olan varsa, daha doğrusu dəqiq bilən varsa buyursun yazsın. Bunun ifadə etdiyi məna isə müzakirələrə açıq olsa da daha çox “Bir mal və ya məhsulun istehsalçısının mərkəzinin yerləşdiyi, aid olduğu və qeydiyyatdan keçdiyi ölkə” kimi qəbul edilir. Bu mövzu ilə əlaqəli ən əsas müzakirələrdən biri də markanın aid olduğu ölkənin başqa, istehsal edilən yerin başqa olduğu hallardır. Bir vaxtlar bizim bazarda Nokia-nın çox uğurlu 3310 modelinin “təmiz Finlandiya” olanı ilə, “Hungariya” olanı arasında 20-25 USD fərq var idi. Bu bir misaldır. İndi yenə də bu kimi hallar çoxdur. Ancaq, mən fikir verirəm getdikcə insanlar qəbul edirlər ki, Çində istehsal olunan hər şey pis deyil. Özü də daha çox o insanlar qəbul edir ki, o ya Çinə gedib, oranı tanıyır, ya da daha çox mütaliə ilə məşğuldur və araşdırır, öyrənir. Çox gəzən mi çox bilir, yoxsa çox oxuyan mı? Bilmirəm! Əsas olan odur ki, ikisi də bilir, vay nə oxumayıb, nə də gəzməyənin halına.

Azərbaycan kimi kiçik və inkişafdan geri qalan və təhsil səviyyəsinin çox aşağı olduğu (getdikcə yaxşıya yox, pisə gedir) ölkələrin hamısında COO qərar vermə və satın alma məqamlarında çox vacib faktorlardan biridir. Səbəb? Başqa heçnə bilmir insanlar və hansı ölkə daha çox inkişaf edibsə, o ölkənin malına qaçır (Marka faktorunun hələlik fikirləşməyin).

COO-nun bu tipli ölkələrdə çox vacib faktor olması həmin ölkələrdəki marketoloqların da işlərinə tədir edir. Bəzisi başqa heç bir əziyyət çəkmədən “Əsl Alman keyfiyyəti” deyir, bəzisi “Yapon elektronikası” deyir, bəzisi də maksimum çalışır ki heç bir yerdə “Çin İstehsalı” sözünü işlətməsin.

Mən həmişə o fikirdəyəm ki, müştərilər nə qədər savadlı olsa, nə qədər öz ehtiyaclarının fərqində olsa və nə qədər araştırma edən xarakterə malik olsa marketoloq üçün iş o qədər maraqlı və hətta asan olar, O yazıq da nala-mıxa vurmaz.

Çətin məsələdir!

Beyinləri Bulandırma

2010-01-08T22:22:00.000-08:00

Demək olar ki, Türkiyədən gəldikdən bəri heç oranın gündəmini qaçırmamışam. Ona görə yox ki, onların gündəmi mənə çox maraqlıdır, ona görə ki bizdə gündəm yoxdur, mən də çarəsizlikdən gündəmi orda izləyirəm. CHP-nin “palçıq atmaq” siyasətini gördükdə hər səfərində üzərinə palçıq atılanın ancaq siyasətçilər (onların bəziləri markadır) olmadığını, markaların da palçıqlandığını düşündüm.

Türk Kolejləri Markadır mı? Məncə gücləndirməyə ehtiyacı olan markadır, amma Marketinqi ilə məşğul olan sistemləşdirilmiş fəaliyyətə ehtiyac var. Bu kolejlər Azərbaycanın ən çətin günündə, təhsilin çökdüyü vaxtlarda (hələ də çökmüş vəziyyətdədir) burada çox böyük uğurlara imza atdılar və hələ də buna davam edirlər. Ancaq, haqqlarında min söz deyilir, bilən-bilməyən hamı danışır və bunlara cavab verən də, ancaq oranın məzunları və ya müəllimləri olur. Dediyim odur ki, rəsmi olaraq kolejlərin imicini və haqqlarını müdafiə edən yoxdur. Məncə olsa çox yaxşı olar. Mən bu kolejləri çox bəyənirəm və haqqlarındakı mənasız iddiaları da qəbul etmirəm. Çünki, gördükləri işlər o qədər böyükdür ki, xırda və mənasız əksiklikləri dilə gətirmək mənə ayıb gəlir. Xüsusən də bunu şişirdib deyənlərə ümumiyyətlə acıqlanıram.

Təhsil sisteminin pis vəziyyətdə olması və əhalinin savadsızlaşdırılması əslində cəmiyyətdə baş verən bir çox problemin təməlini təşkil edir. Eyni zamanda mənəvi dəyərləri də ən yaxşı şakildə aşılamaq lazımdır ki, savadlı “sökənlər” yox, savadlı “tikənlər” yetişsin cəmiyyətdə. Kolejlər də bunu etməyə çalışır. Yəni, cəmiyyətin inkişafı üçün çöx dəyərli fəaliyyət göstərirlər. Yuxarıda da dediyim kimi, bu kolejlərin marketinq tərəfinə çox ehtiyac var. Daha dəqiq desək Kolejlərlə əlaqəli Marketinq Mix-ə aid olan 3P var, qalır bircə 4-cü P (Promotion).

Amma, işin bir tərəfi də var ki, bunu başa düşmək lazımdır ki, əgər 4-cü P-yə ehtiyac olsaydı, onu da edərdilər, deməli etməmək üçün başqa səbəblər var və o səbələr var olan ehtiyacdan daha güclü səbəblərdir.

Aşığın sözü qurtaranda....

2009-12-14T22:58:00.000-08:00

Aşığın sözü qurtaranda mənim kimi nalay-nalay edər. Bəs satıcının sözü qurtaranda nə edər? O da nalay-nalay edər. Bəs şirkətlərin deməyə sözü qurtaranda nə edər? Onlar da nalay-nalay edər.
Əlbəttə atalarımız “aşıq” deyəndə, elə ancaq saz çalanı qəsd etməyiblər ki, bu aşıq elə həm də şirkətdir. Bir dəyər yarada bilmir, ancaq çıxır başlayır nalay-nalay etməyə reklamlarda. Qulaq asın radio reklamlarına, heç olmasa 50%-i nalay-nalaydır.

Özü də təkcə reklamlarda deyil, başqa proseslərdə də belə olur. Satıcının da malı haqqında deməyə sözü qalmayanda nalay-nalay edir. İnanmırsınız, istənilən bir avtomobil salonuna girin, istənilən bir elektrik-elektronik mallar mağazasına girin və.s

Vay o hala ki, bu aşıq fırıldaq ola! Bax bu olur fəlakət. Yalandan başlayır müştəriyə ağlına gələni danışmağa. Müştəri yazıq da əgər alacağı mal və ya o sektor haqqında bilgisizdirsə, onda vay halına yazığın. Aşıq ona “Aldı görək Ələsgər nə dedi”deyib, meyxana deyənin birinin sözlərini başlayacaq oxumağa.

O gün yenə satışa düşmüşdüm. Dedim bir-iki müştəri ilə dərtləşim. Bir cavan ailə gəlmişdi. Accentlə maraqlanırdılar. Bütün məlumatları verdim. Sonra dedilər ki, bəs biz Accentin “bacısı” ilə də maraqlandıq. Orda bizə dedilər ki, bu “qız” sırf Azərbaycan üçün istehsal olunub və maşının şüşəsindəki kağıza da AZERBAIJAN yazılmışdı. Bax bu da satıcının savadsızcasına müştəriyə fırıldaq gəlməsidir ki, özü başlı-başına fəlakətdir. O ki şüşədə AZERBAIJAN yazılır, bu o deməkdir ki, “Azərbaycanın sıfarişidir, ora gedəcək bu maşın”. Yoxsa sırf Azərbaycan yolları üçün istehsal edilib demək deyil. Bu da rəsmi dilerlərin bütün maşınlarında var. Hardan bilsin yazıq müştəri bunu.

Nalay-nalay....

Sizcə Şirkət Rəhbərləri Hansı Departamentin İşinə Daha Çox Əhəmiyyət Verməlidir?

2009-12-06T22:22:00.000-08:00

Makdakı sorğunun cavabına qalsa Marketing Departamentinin.

Mak.az saytında yuxarıda yazdığım sual ilə sorğu açılıb. Cavablarda da hələlik 25% ilə marketing birinci yeri tutur. Ancaq, mən bu sualın necə fikirləşildiyini və insanların necə girib burda “Marketing” və ya “Maliyyə” yazmalarını başa düşmədim açığı. Çox üzr istəyirəm MAK.AZ yönəticisindən (ki, mak.az bizə çox doğmadır) amma bu sualın heç bir mənası yoxdur və tamamilə əsassız sualdır. Cavabı da təbii ki, əssassızdır.

Hansı departamentin işinə əhəmiyyət daha çox verilməlidir? Ailə şirkətlərində daha çox əhəmiyyət verilir Satış və Maliyyə (+Muhasibat), ona görə ki biri pulu gətirən, digəri isə o pulu qoruyandır.

Şirkətləşmiş müəssisələrdə isə, bu departamentlərin hamısı çox əhəmiyyətlidir, şirkət rəhbəri ayrı dəyərləndirməməlidir və bütün fəaliyyəti proses olaraq dəyərləndirməlidir.

Ailə şirkətlərində əsasən ən sevilməyən departament isə Marketingdir. Səbəb: Pulları həmişə xərcləyir, birbaşa büdcəyə pul gətirmir.

Hyundai Auto Azerbaijan Xəbərdarlıq Edir !

2009-11-24T11:42:00.000-08:00

Çoxdandır yazmıram. Bu da yazı deyil. Ancaq, biur neçə fikri öyrənmək maraqlı olardı.

Yerli imkanlarla Youtube-da yerləşdirdiyimiz bu reklamı çəkdirmişik. Məqsədimiz orijinal ehtiyat hissələrdən istifadəyə təşviq etməkdir. Orijinal ehtiyat hissələrdən istifadə etməmək nələrə səbəb ola bilə onu göstərmək istəmişik. Ancaq, müzakirəyə çox açıq videodur və ümid edirəm ki müzakirəyə açılacaq.

Oktyabrın Son Yazısı

2009-10-31T00:56:00.000-07:00

Oktyabrın son günləri yağışlı və soyuq keçir. Üşüməyə başlayır və yavaş-yavaş 2010-cu ilin hesablarını yekunlaşdırmağa çalışırıq (2010 hesablarını başlamağa yox, yekunlaşdırmağa). Şirkətlərin çoxunda 2010 satışları, gəlirlər, hədəflənən satışları tutdurmaq üçün atılacaq addımlar və.s müzakirə olunur. Bəzilərində iş kağıza tökülür, adına biznes plan deyilir, bəzilərində hərə öz işini öz dəftərinin bir qırağına yazır, sonra da qələm ilə çərçivəyə alır ki, sonra yaddan çıxmasın. Bazarın hara getdiyini isə, heç kim bilmir ki, bilmir.

Satışı və gəliri dəftərlərinin küncünə yazan satış, marketinq, finans və satış ilə bağlı olan digər bölmələrdir. İnsan resursları və təsərrüfat isə dəftərinin küncünə heç nə yazmır. Çünki, ya bunu düşünmək qabiliyyətləri yoxdur, ya şirkətdə İR ancaq adam çıxarmaq, Sosial Müdafiə Fondu ilə saxta işləri yoluna qoymaq ya da geyim təlimatı yazmaqdan başqa işə yaramırlar. Əslində, o hədəflənən satışı reallaşdırmaq, xidməti dəstəkləmək və gəliri təmin etmək üçün nə qədər işçi hansı performansla çalışmalıdırsa onu dəftərinin küncünə yazdığı qeydlərə əsasən düşünməlidir, onun üçün hazırlaşmalıdır. İR departamentinin işini kiçik görürəm deyə düşünməyin, əstagfurullah, tam tərsi düşünürəm ki, İR çox vacib departamentdir və görməli olduğu iş çoxdur, görsə!

Çox yaxınımın işlədiyi şirkətdə şirkətin müdirləri üçün şüşə çaynikdə AHMAD çay dəmlənirdi, işçilər üçün isə dəmir çaydanda AZERÇAY. Müdirlərin çayına kəkotu da qatılırdı, işçilərin çayı qaynamış olurdu. Çay verən xala, qadınlara çay vermirdi, kişilərə çay verirdi. Bu şirkətin ya rəhbərliyinin bundan xəbəri yoxdur ya da İR “ağadan çox ağalıq” edir. Daha doğrusu, ağlı kəsmir ki, şirkətə sırf motivasiya və şirkət bağımlılığı azaltma cəhətindən nə qədər böyük zərbə vurur. Şirkətin sahibi, mən yüz faiz əminəm ki, bunu bilsə etiraz edər. Ancaq o, ağlına etibar etdiyinə çay işini tapşırıb. O ”ağıllı” da elə hesab edir ki, şirkətdə çayçı xala çayı ona görə kişilərə verməlidir ki, biz Azərbaycanlıyıq və ayıbdır, kişi durub özünə çay tökəsi deyil ki ! Başqa cür izah edə bilmədim mən açığı! Başqa izahı olan varsa, buyursun.

Nəysə, Oktyabrın son yazısını da həsr etdim işi işçilərin motivasiyalarını artırmaq olduğu halda, işçilərin motivasiyalarını qıran İR departamentlərinə.

Avtomobil Sənayesində "Yaxınlaşma"

2009-10-21T05:43:00.000-07:00

Vüsal ilə söhbətlərimizdə mən bir çox dəfə (başqaları ilə də bu olmuşdu) artıq avtomobillər arasında texniki imkanlar və keyfiyyət baxımından əvvəllər olduğu kimi böyük fərqlər olmadığını demişdim. Əlbəttə ki, yarı zarafat yarı ciddi etiraz edilmişdi mənim dediklərimə. Ola bilsin ki, indi də bunu oxuduqca bu fikrə etiraz edirsiniz. Bu normaldır. Bugün Bill Vlasic-in bu yazısını oxuduqdan sonra, bu yazını yazmağa ehtiyac duydum, ən azından fikrimi bir daha ifadə etmək üçün.

İnformasiya bolluğu və mübadiləsinin genişliyi, texnologiyanın inkişafı, finans resurslarının açıqlığı, işçi qüvvəsinin sərbəst inteqrasiyası, istehlakçıların da a uyğun dəyişməsi və mədəniyyətlərarası inteqrasiyanın olması (bunların bəziləri digəri ilə səbəb-nəticə bağlantısı içərisindədir) məcbur edir ki, istehsalçılar bir nöqtəyə doğru hərəkət etsinlər və hardasa birləşsinlər. Əvvəllər avtomobil istehsalçılarını birləşdirən nöqtə 4 təkər, 1 şassi, 1 gövdə və 1 mühərrik idisə, indi bu daha genişdir və sırf maddi texniki avadanlıqları əhatə etmir.

Əvvəllər Bosch innovasiyasının Mercedes istifadə edirdi, digərləri ya finans gücü olmadığı üçün, ya başqa səbəblərdən bundan uzaq qalırdı, ancaq indi ESP həm Chery üçün, həm də Cadillac üçün eyni dərəcədə əl çatandır. Baxmayın ki, hansısa çox yüksək texnologiyalar lüks avtomobillərdə tətbiq olunur, axı lüks bazar özü nə qədər böyükdür ki? Üstəlik, Hyundai Genesis-i istehsal edərkən E-Class modellərində istifadə olunan texnologiyanı tətbiq etdi və qiymətini də E-Class modellərdən 50% aşağı qoydu. BYD isə, hazırda avtomobil sənayesində ən təkmil elektrik maşınlardan birini təqdim etdi.

Yaponlar Almanlarla aralarındakı fərqi minimuma endirdilər, Koreyalılar Yaponlarla aralarında olan fərqi minimuma endirdilər, indi sırada Çinlilərlə Koreyalıların və digər bütün istehsalçıların arasındakı fərqin bağlanması qalıb. Əmin olun ki, ən gec 2020-ci ildə bunu əminliklə deyə biləcəyik və biz Chery-nin modelini səbətimizə daxil edəcəyik.

“Positioning” hər şey deyil, “perception”lar da hər şey deyil, bunlar dəyişə bilirlər və əsas olan bütünlükdə yaradılan dəyərdir. Hazırda hamımızın etməli olduğumuz ən əsas iş dəyər yaratmaqdır.

Türk Reklamlarında Krolaşma; Reallığın dərk edilməsi” ?

2009-10-18T22:44:00.000-07:00

Türk TV kanallarına baxırsınızsa, son dövrlərdə reklamların profillərindəki dəyişməni görürsünüz. Dəyişməyən yegandə şey, 3 mobil operator tərəfindən reklam bombalamasıdır, digərləri dəyişir. Əsas dəyişim də, reklamlarda daha çox türkiyədə “kıro” deyilən və ya normal dildə desək cəmiyyətin daha çox alt təbəqəsinə, daha çox savadsız təbəqəsinə, daha çox kənd təbəqəsinə xitab edən reklamların artmasındadır. Əvvəllər mən şəxsən çox da belə reklamlarla qarşılaşdığımı xatırlamıram. Bir ay filan əvvəl, bəzi bloglarda (o blogların sahiblərindən çox üzr istəyirəm, həmin dialoqları və yazıları tapa bilmədim) bunda AKP-nin rolu müzakirəyə açılmışdı. Bundan əlavə yenə bəzi “köşe yazarları”nın da fikrinə görə bunda AKP iqtidarının rolu var.

Mən fikirləşirəm ki, bunda AKP-nin rolundan daha çox (hətta AKP iqtidarının rolu 0-a bərabərdir), türk Pazarlamacılarının, İletişimcilerinin və Reklamcılarının reallığı dərk etməsi əsas səbəbdir. Bugünə qədər düşünülürdü ki, cəmiyyət bundan ibarət deyil və ya “mənim NESCAFE-min hədəf kütləsi bunlar deyil”, indi görürlər ki, Nescafe-nın alıcısı hesab edilə biləcək böyük bir kütlə var ki, onlar elə bundan ibarətdir. Eləcə də, onun kimi digər markalar. Qısacası, mənim fikrimcə bu tipli reklamların artmasında əsas səbəb, reallığın dərk edilməsi və nəhayət arzu ediləndən çıxılaraq, reallıqla hərəkət edilməsidir.

Mən arzu edərdim ki, mənim müştərilərimin hamısı çox savadlı olsun, hamısı VW-nin yaşıl arxa fon üzərində VW yazılışının nə demək istədiyini baxan kimi dərk edən olsun və.s Ama, elə deyilsə mən necədirsə elə hərəkət etməliyəm. Arzular deyil, reallıqlarla hərəkət etməlidir marketing işində olanlar. Başda mən olmaq şərtilə!

Polis Şiddet Uygulamalı

2009-10-09T01:37:00.000-07:00

Bu yazıyı türkçe yazmaya çalışacağım. Niye derseniz? Çünki tamamen Türkiye`de olan olaylarla ilgili ve mantıkla yazdığım değil, hisslerimle yazdığım yazıdır.

IMF karşıtı eylemlerin çirkinliğine TV`den baktım. Gerçekten çirkin. Ertesi gün bir baktım Emre Kongar Polisi eleştiriyor. Onun ertesi gün de eylemciler “Polis şiddet uyguladı” deyip şikayet ediyor. “Demokrasinin hiç olmadığı, düzenin hiç olmadığı ve kimin ne isterse onu yaptığı bir toplumda yaşayacaksın, sokakta karşına çıkan bu kafadakı her insana şiddet uygulayacaksın”-bunu düşündüm onları dinlerken.

Sen kalk esnafın dükkanını taşla dağıt, polisin arabasını durdur ve camlarını kır, kafasına taş at, sonra da de ki, “polis şiddet uyguladı”. Sen adamsın, insansın da, polis sırf üzerindekı üniformasından dolayı insan değil mi? Sui-istimalinden korkmasam, “keşke öldürme yetkisi verseler polise” derim. Bu ne mantık?! Daha doğrusu mantıksızlık ve hatta ahmaklık! Göstericiler tamam, zaten niyetlerinin iyi olmadığı, bu doğrultuda yönlendirildikleri belli, bunları savunan “aydın” insanlara ne demeli?

Ya benim çok da demokratik bir ülkede yaşamamamdan ileri gelmekte, ya da ruhumda diktatörlük var (dedelerimiz Satlin döneminde yaşamış , o mantıkla büyümüşler ya..), ama asla bu şekilde nankörlüğe ve bu şekilde vahşiliğe “jopsuz reaksiyon”dan yana değilim. İlla ki, polis suyla, jopla ve hatta gaz bombası ile şiddet uygulamalıdır bu şekilde vahşilere ve insanlıklarını kaybetmişlere karşı. Bunları savunanlara ise başka bir yöntemler ceza uygulanmalı, yasalaştırılmalıdır belki (abarttım baya).

Porsche-nin imici zədələnəcək mi?

2009-09-28T06:42:00.000-07:00

Avtomobil sənayesində evlənmələr və boşanmalar çox olub. Bəzi “ər”lər “arvad”ları döyüb sonra boşayıb (Daimler Benz və Chrysler nümunəsində olduğu kimi), bəzilərində mehribançılıqdır (Hyundai və Kia kimi), bəziləri isə ər-arvad münasibətlərindən daha çox bir evdə yaşayan və mehriban keçinən insanlar kimidirlər, FIAT Group, VW Group və.s kimi.

Bu tipli birləşmələrdə əsas məqsəd müxtəlif istehsalçılara aid olan texnologiyalardan, paylama kanallarından, know-how-dan maksimum səmərəli şəkildə istifadə etməkdir. Bi tipli birləşmələrdə bəzən eyni profilli iki şirkət olduğu kimi, tamam ayrı uclarda olan şirkətlərin bir çətir altına yığışması da olur, məsələn FIAT ilə Ferrari kimi, VW ilə Audi kimi.

VW ilə birlikdə Audi, Lamborghini və Bugatti kimi lyuks və ultra lyuks markalar da var idi, indi buna Porsche kimi avtomobil sənayesində ən maraqlı markalardan biri də daxil oldu. VW xalq markasıdır, Audi, Lambo və Porsche isə xalqdan qopanların markası. VW Group-un həm idarə heyəti, həm CMO-su, həm də lap balaca Brand Manager-i də bizim hamımızdan daha yaxşı bilir ki, Hyundai və Kia kimi bütün detallarını eyni edərək maşın istehsal etsə, bir müddət sonra Audi zədələnər. Almanların və getdikcə bütün dünyanın sevimli markası Audi-ni zədələmək isə OLMAZ!

Bəs Porsche? Söhbət gəzir ki, Audi A8 və VW Phaeton platformunda Porsche istehsal ediləcək və Panamera Platformunda da yeni VW peyda olacaq. Əsas sual da budur ki, Porsche VW tərkibinə girərsə və ortaya 3.2 FSI motorla Porschelər çıxarsa və ya Porsche sahibi VW Touareg ilə eyni detalın istifadəsini açıq-aydın görərsə Porsche-nin aqibəti necə olacaq? Əvvəla onu deyim ki, onsuz da bugünə kimi olan yaxınlıqlarına görə (Porsche ailəsi ilə Piëch ailəsi lap yaxın qohumdur, amma bunun mətləbə dəxli yoxdur. Aralarındakı yaxınlıq şirkətin hissələrinin sahibliyi ilə əlaqəlidir) eyni platformdan istifadə edilirdir və eyni texnologiyaların tətbiqinə şahid olurduq. Bugünə kimi bu problem olmamışdı Porsche üçün. İkincisi, VW Audi-ni necə idarə edirsə (eyni mühərriki də istifadə edir, eyni platformu da, amma iki markanın ikisinin də o qədər təmiz və aydın mövqesi var ki,..) Porsche-ni də eləcə idarə edəcək. Yəni ki, Porsche həvəskarları qorxmasın, Porsche donuna girmiş VW görməyəcəklər və sürməyəcəklər.

Uşaqlıq

2009-09-17T06:06:00.000-07:00

-Sən heç skorusa keçirmədin!

- Məndə avtomat karobkadır. Qoymuşam qabağa özü gedir.

- Yalançının?

- Valla!!!

Məktəbdən çıxıb üzü mənə tərəf sürətlə qaçırdılar. Yarışırdılar. Təxminən 10 -11 yaşları olardı. Mənim yanlarımda isə onların dili ilə desək “tormuza” basıb dayandılar. Yuxarıdakı isə dayandıqları vaxt aralarında keçən çox qısa, ciddi dialoqdur. Gülməli də olsa, maraqlıdır.

Audi America

2009-09-14T23:12:00.000-07:00

Audi-yə olan xüsusi münasibətimi bilirsiniz. Buna görə də onların reklamlarını da izləməyə çalışıram. A4-ün Amerika reklamları çox xoşuma gəldi. Reklamda istifadə olunan musiqidən tutmuş, görüntüyə, ordan da ümumi fikrə qədər hamısı alqışa laiqdir. Audi SEPARATION və Progress is Beautiful reklamlarına baxın və həzz alın.

Burda da R8 reklamı var. The Slowest Car Audi Ever Built.

Fikirləriniz?

Maraqlıdır görəsən niyə...?

2009-09-04T06:25:00.000-07:00

1) Maraqlıdır görəsən niyə Zamiq Coca-Cola Brrrr reklamlarında istifadə olunub və o qədər mənasız reklam ortaya çıxıb. Onsuz da, heç bir cəhətdən müsbət olmayan Brrrrrr reklamlarında Allahın Brrrrrr-ını da düzgün deyə bilməyən Zamiqlə bu reklamdan nə gözlənilir? Kim deyirsə reklamın yaxşısı pisi olmaz, yalan deyir!

2) Legacy-nin reklamları və ümumiyyətlə kampanyası yaxşıdır. Amma, maraqlıdır görəsən niyə Legacy üçün ayrıca bu qədər pul xərcləndi? Millətin “80%-i” heç Subaru markasını tanımırsa və 2010-cu ilə “10 gün qalmış” hələ də 2008-ci il istehsalı Legacy-lər təklif olunursa, niyə bir modelin imic reklamına bu qədər pul xərclənir?

3) Daha da maraqlı olan, mənim hələ də başa düşmədiyim “Think.Feel.Drive” kimi bütün sektorlarda ən mükəmməl sloganlardan birini kənara qoyub “İdeal İdarələnmə” kimi markanın ruhunu alıb, ətini qoparıb, sümüyünü sərgiləyən sloganı niyə istifadə etmələridir. Maraqlıdır görəsən niyə, Fəxri müəllim kimi gecəsi-gündüzü Subaru olan və işini qəşəng bacaran adam bunun üstünə getmir?

4) Maraqlıdır görəsən niyə AzTv-də gedən reklamların 95%-i fərdi təmizlik mallarına aiddir? Niyə ancaq onlar orada reklam verirlər?

5) Maraqlıdır görəsən niyə Əfsunun çox ürəkdən tərif yağdırdığı “Amerikanların gülümsəmələrini” biz nə bacarmırıq, nə də bacaranı bəyənmirik?

6) Görəsən niyə Lent.az-da bir nəfər çıxıb Vüqar Ələsgərova “Jeep”-in marka olduğunu, onun izah etməyə çalışdığı şeyin isə həqiqətdə “SUV” olduğunu anlatmır?

Bloguma Xoş Gəlmisiniz :)

2009-09-01T00:29:00.000-07:00

“Bloguma Xoş Gəlmisiniz” deyib yalandan gülümsəmə ilə əlbəttə heç kim ikinci dəfə mənim bloguma gələsi deyil. Gərək gələn adam ürəyinə yatan və ağlına batan yazı görsün ki, ikinci səfər blogu ziyarət etsin. Ama, əlbəttə blogda smaylik rolunu oynayan şərtləri də yerinə yetirmək lazımdır.

Necə ki, bloga bir dəfə gələn ikinci səfər gəlməsi üçün “yaxşı” yazı axtarır, sizin xidmətinizdən yararlanan müştəri də “yaxşı” xidmət görməsə ikinci səfər gəlməz. Ancaq, 2-ci səfər kifayətdir mi? Deyil! Çünki məqsəd müştərini həmişə əldə saxlamaqdır. Müştərini həmişə əldə saxlamaq ünüç isə nə tək gülümsəmək, nə tək keyfiyyətli xidmət göstərmək, nə də tək hədiyyə və ya mükafat vermək kifayət etmir. Onun üçün sadalananların hamısı və daha çoxu lazımdır. Ancaq sıra ilə;

1. Keyfiyyətli xidmət və Məntiqli Qiymət: “Münasib qiymət” ilə “Məntiqli qiymət”in fərqi birinin ucuzluğu və hətta ucuz iş qarşılığında aşağı keyfiyyəti, digərinin isə görülən işin haqqını əks etdirməsidir. Müştərini daim əldə saxlamaq üçün birinci və ən əsas şərt ona gözlədiyi səviyyədən azca da olsa yuxarı xidmət göstərməkdir. Bu elə olmalıdır ki, rəqiblərə nisbətdə daha yaxşı olsun və bir addım öndə olasan. Əgər bir addım səni bazarda istədiyin səviyyədə saxlayırsa, onda 2 addım irəlidə durmağın mənası yoxdur. Onu da vaxtı gələndə edərsən. Nə qədər gülümsəyirsən gülümsə, əgər sistem yoxdursa, əgər keyfiyyət yoxdursa, əgər müştərinin sənin xidmətindən sonra şübhələri qalır və ya verdiyi pula heyfsilənirsə deməli müştərin daimi olmayacaq.

2. İkinci sırada davranış və nəzakət gəlir. Bu biraz bizdə hələ də formalaşmayan mədəniyyətdir. Müştəriyə səmimi davranmaq hələ də görsənmir, müştərini dinləmək görsənmir,müştərini sevmək görsənmir, özünü onun yerinə qoymaq görsənmir. Nəzakətlə danışmaq, günü axırında yorğun da olsa müştəriyə xoş səslə cavab vermək hələ də görsənmir. Ancaq, inanın bu vacib şərtdir. Mən bilirəm ki, bu təlimlərə tam həll oluna bilən problem deyil. Bunun üçün doğurdan müştərini dərk edən işçilər, yoldaşlar ən əsas şərtdir. Müştərini dərk lazımdır.

3. Düzgün kommunikasiya piramidamızı tamamlayan üçüncü pillədir. Müştəri ilə hər növ kommunikasiya yaratmaq lazımdır. Keçən dəfə bir yerdə avtomobil sektorundakılar üçün “arada bacarıqlı ustalarınıza imkan yaradın ki, onlar müştərilər ilə söhbət etsinlər” deyilirdi. Bu da kommunikasiyadır. Əsas olan odur ki, müştəri də sizinlə gir-çıx halında olsun və onu həmişə əlaqədə saxlayasınız.

4. Mükfatlandırın ki, sevinsin. Müştərinin daim sizdən yararlanması üçün axırıncı mərhələ onu mükafatlandırmaqdır. Gözləmədiyi anda və ya gözlədiyi anda sistemli olaraq, onu sevindirmək lazımdır. Mən öz təcrübəmdən bilirəm ki, hətta balaca bir promo material da müştərini o qədər sevindiri ki. Mükafatlandırın, sistemli mükafatlandırma tətbiq edin.

İndi soruşan lazımdır “sən özün bunu edirsən mi?”. Bəli, biz artıq başlamışıq. Piramidanı tamamlayacağıq. Ancaq, hələ gediləsi çox yolumuz da var əlbəttə. Biz rəqiblərimizdən 4-5 addım irəlidəyik.

Azərbaycanda Ən Çox Satılan Avtomobillər; Maşın Bazarı

2009-08-25T02:25:00.000-07:00

Mənim bloqumda avtomobillər və avtomobil sektoru haqqında daha çox məlumat olur. Bu təbiidir. Mən bu sektorun içərisindəyəm. Bugün istədim biraz daha xırda məlumatlar verməyə çalışım bizim bazarımız haqqında. Rəsmi diler və distribyutorların satışlarını ayrı olaraq göstərməyəcəm (Subaru-dan başqa heç kim satışlarının media üçün açmadığına görə mən də heç bir məlumat açıqlama ixtiyarına sahib deyiləm). Təəssüf ki, mediada da bazarımız haqqında məlumatlar həddindən artıq azdır. Bəzi TV kanallarının gömrük komitəsinə, bəzilərinin isə statistika komitəsinə əsasən verdiyi məlumatlar isə üst-üstə düşmür və ya çox məhduddur. “2009-cu ilin birinci rübündə 16 min avtomobil idxal olunub” səviyyəsindən artıq deyil. Uzaq başı axtarsanız, minik avtomobillərinin sayısını öyrənə bilərsiniz, ancaq mənim bloqumdan başqa heç yerdə öyrənə bilməzsiniz ki, 2009-cu ilin birinci yarısında 1330 dənə Toyota Prado satılıb ki, bu ən çox satılan modeldir. Prado yenilənir və hazırda mövcud olan Prado-dan təkcə Ərəb ölkələrində stokda təxminən 80 000 ədəd var idi (2 ay əvvəl). Buna görə də qiymət 38 000 USD səviyyəsinə qədər düşüb ki, bu da belə yüksək satışlara səbəb olur.

Bizim bazarımız çox maraqlıdır. Yeni maşın almaq istəyən müştərilər ya SUV alır, ya da C sinfindən bir maşın. Faiz etibarı ilə baxdıqda təsəvvür edin ki, satılan hər üç maşının biri SUVdir. Təbiətə nə qədər də ziyan vurmağı xoşlayan və ya bunu umursamayan millətik (mən daxil). Mühərriklərə görə əlimdə analiz yoxdur, anca hər halda ortalama 2,5 ətrafında olar olar. Yeni maşın alan müştərilərin ən az istədikləri kiçik modellər və D sinif modellərdir. HYUNDAI Sonata da Prado kimi öz sinfində fırtına kimi əsir. Sonatanın D sinfində payı 60%-dir təxminən. Bu böyük rəqəmdir. Səbəb isə, Pardo-nun satış səbəbi ilə eynidir: çox yaxşı maşın, çox münasib qiymətə= top iki!

“Top iki”ni Top 5 etmək istəsək gərək Siyahıya Hyundai Santa Fe, Hyundai Tucson və Nissan Sunny modellərini əlavə edək.

Bu arada, Mitsubishi Pajero 2008-ci ildə böyük rəqəmlər göstərsə də, bu il 6 ayda cəmi 167 ədəd pajero satılıb.

WOMM işləyir və müştəri ya mükafatlandırır, ya cəzalandırır!

Düşünən özü nə demək istədiyimi anlasın.

2009-08-14T06:25:00.000-07:00

“Our president doesn`t like reports and documents”

Toyota-nın yeni prezidenti ilə əlaqəli bir xəbər diqqətimi çəkdi, ancaq işimin çoxluğu ilə əlaqədar biraz gecikdim burada yazmağa. Yazıda deyilirdi ki, yeni Toyota CEO-su və Prezidenti Akio Toyota yenidən Toyota-nı əsasa, keyfiyyətə, fokuslayacaq və onlar üçün birinci hədəf və məqsəd budur. Köhnə CEO-nun (Fujio Cho) 2010-cu ildən sonra qlobal bazar payını 15%-ə çatdırmaq kimi hədəfi var idi. Toyota isə, keyfiyyətə geri dönəcəyini dedi. Bu özü avto sənaye ilə maraqlananlar üçün çox əhəmiyyətli məqamdır (buna təkrara geri qayıdacam, indi çalışıram informasiya toplayam), ancaq mənim bu yazıda yazmaq istədiyim Toyota-nın yuxarı menecerlərindən birinin “Our president doesn`t like reports and documents” sözləri oldu.

Rick Wagoner haqqında isə yüksək təbəqə idarəçilərdən biri “Reportlar hazırlamaq bizim əsas işimiz idi və düşünməyə vaxt tapmırdıq. Tək performans raporlarının sayısı 37 ədəd idi” demişdi.

Düşünən özü nə demək istədiyimi anlasın.

“Mavi ekoloji təmiz maşınlar üçün yeni “yaşıl” oldu”

Bugün www.autonews.com saytında yazılan bir məqalədə “Mavi ekoloji təmiz maşınlar üçün yeni “yaşıl” oldu” deyilirdi. Priusun ilk dünyaya gəldiyi günlərdən etibarən “green” sözü avtomobil dünyasında ekoloji təmiz avtomobilləri ifadə etmək üçün istifadə olunurdu. Tək avtomobil deyil, demək olar ki bütün sənaye və sektorlarda ekoloji təmiz olma yaşıl sözü və yaşıl rəngi ilə ifadə edilirdi. (NTV Yeşil TV kanalı da türkiyədə ilk YEŞİL kanal oldu.) Ancaq, illər keçdikcə yaşıl maviləşdi. Mercedes Blue Tech, Hyundai Blue Drive, Volkswagen BlueMotion, Honda Blue Energy dedi ekologiyaya az zərər vuran texnologiya və sistemlərinə. Toyota da Prius və digər bütün layihələri üçün mavi rəngi seçdi, Mazda onun ardınca eynisini etdi. NİYƏ? Çünki, araşdırma nəticəsində aydın oldu ki, yaşıl özündə sadəcə yaşıllığı, otluğu, çobanları, meşələri birləşdirir, texnologiyanı isə ifadə etmir. Mavi isə, modern rəngdir və yaşılın ifadə etdiyi mənalara texnologiyanın da əlavə edilmiş ifadəidir.

Mənim DƏFTƏRimin də ana rəngləri mavi və yaşıldır.

Düşünən özü nə demək istədiyimi anlasın.

QARABAĞ-TWENTE-ni UDAR !!!

2009-08-07T06:51:00.001-07:00

“Amma”-sı yoxdur. Niyə də olmasın? Fiziki və texniki cəhətdən zəif ola bilərlər, ancaq bu komanda Qarabağın adını daşıyır, heyətində milli oyunçular çoxdur və milli ruh daşıyırlar və ən əsası da hazırda çox yüksək motivasiyaları var. Niyə də olmasın?! Olacaq inşallah.

Futboldan yazmaq fikrim yoxdur, onu bu işi yaxşı bilənlər yazsın. Mən köhnənin Qarabağ azarkeşi olaraq ürəyimdən keçənləri yazdım. Qarabağ-ın necə markalaşa biləcəyini düşünüb marketinq cəhətdən də baxmaq istədim məsələyə. Bu klub üçün xüsusi mahnı yazılıb. Oyundan əvvəl səsləndi. Klubun logosu var. Klubun uzunmüddətli hədəfləri var (işin içində deyiləm, amma içəridə olanlardan və mediada izlədiklərimdən gördüyüm budur ki, planla hərəkət edən, nə coşub daşmayan, nə də yerdə yuvarlanmayan klubdur), uşaq futboluna əhəmiyyət verirlər və ən əsası da sistem qurmağa çalışırlar deyəsən. Bu da gətirib çıxarır markalaşmaya. Birazdan üzərində Qarabağ logosu olan köynəklər-kepkalar geyiniləcək, açarlıqlar gəzdiriləcək, Qarabağ Fan Klub çıxacaq ortaya və.s Demək istədiyim odur ki, sən yaxşı olsan səni sevəcəklər. İstər futbol klubu ol, istər çörək istehsalçısı, istər qatıq markası, istərsə də maşın. “Mitsubishi Pajero öldü, amma Prado hələ də tüğyan edir bazarda. Yenə də gətirib axırını bağladı maşınlara” deməyin. Mənlik deyil ki, bu sənaye belədir, hər şey çox açıq və aydın olur burada. Beləliklə;

Azərbaycanda marka olmaq üçün nə etmək lazımdır?

1- Marka olmaq üçün ilkin lazım olan basit tələblərə cavab vermək lazımdır, pis-yaxşı (logo, rəng, kodlamalar, standardlar və.s)

2- İstehsal etdiyin və ya təklif etdiyin malın sevə-sevə istehlakçısı olmaq lazımdır

3- Biraz ələ pul keçən kimi özünü itirib, südün içərisinə su qatmamaq lazımdır

4- Nə qədər çətinliklər olsa da müştərini aldatmamaq lazımdır (Köhnə maşına aid ilkin ödəniş məbləğini təzə maşının şəklinin altına yazmaq lazım deyil)

5- Təklif etdiyin malın arxasında fəxrlə və güclü şəkildə durmaq lazımdır

6- Bir sözlə desək alverçi olub mal sırıyan yox, iş adamı olub ehtiyacları təmin edən olmaq lazımdır.

Bunları onsuz da hamınız bilirsiniz, DƏFTƏR sadə dildə çatdırmaqdan məsuldur!

Hyungai Genesis-i Satmaq

2009-08-04T02:49:00.000-07:00

Çoxdandır yazmıram. Yazmayanda ürəyim sıxılır az qala. Amma, yazmağa bugünə kimi 4-5 dəfə başlasam da, hətta bir dənə yzı tam yazsam da, ürəyimə yatmadığına görə “dəftərə” köçürməmişəm. İş də həddindən artıq gərgindir.

İki gün əvvəl Nabran Caspian AutoShow-da iştirak edirdik. Nabrana ilk dəfə gedirdim və hər halda bir də sırf istirahət üçün getməyəcəm. Az qala eyni pula Antalyada istirahət edə bilirəmsə, Nabranda nə işim var. Məqsəd istirahət deyil, istirahət edə-edə maşınlarımızı təqdim etmək idi deyə, mövzum da maşınlardandır. Maşınların özlərindən bəhs etmək istəmirəm. İştirak edən yeni maşınlar Hyundai Genesis, Genesis Coupe, i20, Fiat Bravo, Kia Soul, Renault Koleos və Chevrolet Cruze idi. Əlbəttə ki, əsas diqqət mərkəzində bizim iki maşınımız idi: Genesis Sedan və Genesis Coupe.

Bu modellər Hyundai-ın premium sinifdə rəqabətə hazır olan iki modelidir. Xüsusən də, Genesis Sedan tamamilə əminəm ki, uğurlu model olacaq və rəqabətə davam gətirəcək. Coupe, isə əvvəlki Hyundai Coupe ilə ancaq iki qapısı olmaq cəhətdən ortaq nöqtədə birləşir, yoxsa tamamilə fərqli hədəf kütlələr üçün istehsal ediliblər (çalışıram “hədəf kütlə” ifadəsini işlətməyim, amma məcbur oluram arada). Niyə bu iki modeldən söz açdım? Çünki, marketoloqlar üçün əsas maraqlı olan da bunlardır. “Bu maşında nəsə çatışmır, amma bilmirəm nə?” deyib Hyundai-ın belə maşın istehsal edə bilməsini qəbul edə bilməyən müştərinin inadını necə qırmaq olar? “Xəttləri göstərən sistem var bunda?” soruşan müştəriyə “Bəli Lane Assist” sistemi var dedikdə “Ne smotrya na eto, ya bı vıbral Mercedes” deyərək guya ki, özünü ağıllı zənn edən müştərinin ağlının bir istiqamətdə işlədiyini necə izah etmək olar? Bax bunlara görə Genesis bizim üçün daha maraqlıdır. Yuxarıdakı kimi qıcıq dialoqlar da oldu, kontaktlarını qoyub maşın üçün sıraya düzülənlər də. Ən maraqlı olan isə, “Ne smotrya na eto, ya bı vıbral Mercedes” deyən adamın 4 dəfə hərlənib-fırlandıqdan sonra “Xalaldı Xunday. Mən gözləməzdim. Almaq olar. Almaq olar” deməsi oldu. Bu da olsun mənə dərs ki, müştəriyə qulaq asmaq lazımdır-1, müştərini öyrənmək lazımdır-2. Bu ikisindən sonra Druckerin “Marketinqin işi müştərini elə öyrənməkdir ki, ona özü-özünü satan məhsul istehsal edə bilsin” sözü 3-cü sırada işi tamamlayır. Genesis-i də HMC-nin marketoloqları müştərini yaxşı öyrənərək hazırladıqlarına görə, o tipli müştəriləri də “çevirmək” mümkündür.

İkinci Korea Səfərindən Birinci və Axırıncı Yazı

2009-07-18T08:55:00.000-07:00

Neçə gündür Koreayadaydım. Daha doğrusu yarı aeroportlarda, yarı Koreayada. Bu ikinci səfərimdir Koreyaya. Bu səfər ancaq Seul və Seul ətrafında oldum. Bahalı şəhərdir və heç sevmədiyim yeməkləri var. Neçə gündür dəniz məhsulları yeyirəm, bir dəfə dana ətindən kabab yeyəsi olduq, onu da onlar çiy yeyirlər, mənim isə bişirməyə həvəsim olmadı deyə yeyə bilmədim. Ümumiyyətlə, yeməklərinə alışmaq üçün mənə xeyli vaxt lazımdır. Bircə dənə supları vardı, hansısa meyvədən bişirmişdilər, o yaxşı idi. Ondan başqa, təsəvvür edin ki, yeyiləsi ən yaxşı şey sushi və böyük xərçəngin ayaqları idi (xərçəngin ayaqlarını kəsməyin dərdi olmasa, yemək o qədər də çətin deyilmiş).

Kanada, Avstraliya, Ekvador, Peru, Kolumbiya, Slovakia, Xorvatiya, BƏƏ, Səudiyyə Ərəbistanı, Böyük Britaniya, Filippin, Sinqapur, İndoneziya yadımda qalan iştirakçı ölkələrdir. Təcrübələri paylaşmaq çox gözəl idi. Elə ölkələr var idi ki, ildə 60 minə qədər maşın satırdılar. Onların Marketinq strukturları, ümumiyyətlə şirkət strukturları və.s çox maraqlı idi. PR ilə əlaqəli görüş olduğuna görə, söhbətlər də təlim vaxtı ondan olurdu, ancaq ümumiyyətlə hər şeydən danışırdıq. Hyundai Motor Company-nin PR Team-i ilə söhbətlər çox maraqlıdır. Bir nəfər var idi ki aralarında işi bütün gün oturub jurnalistlərin suallarına cavab vermək idi. Bir də maraqlı olan nədir? Bunlar “quş buraxmamalı” olduqlarına görə, şirkətin planları və fəaliyyətləri haqqında bir dənə də olsun, nəinki jurnalistlərə, heç bizə də onlara deyiləndən artıq heç nə demirdirlər. Məsələn: Rəhbərlik bunlara deyib ki, mediyaya deyin ki, Genesis premium marka kimi ortaya çıxmayacaq. Mən bunu soruşduqda “yox qətiyyən” dedi. İndi mən də, “yox qətiyyən” deməliyəm, çünki HMC-nin Azərbaycandakı üzlərindənəm. Təlimdə o boyda söz deyilib bizə, desəm ki, bilmək olmaz bəlkə də Genesis premium marka oldu, elə ilk andan bır sıfır geri düşmüş olaramJ. Chaz Lee (HMC Overseas Marketing Director) ilə söhbət isə hər halda bütün səfər içərisində ən faydalı hissə idi mənim üçün. Chaz Lee, ilə Xorvatiyada tanış olmuşduq, bir saata qədər maraqlı söhbətimiz alınmışdı. İndi uzun olmadı, amma adam o qədər dərindən girib ki işin içinə, dediyi hər sözdə nəsə axtarıb tapmaq olur. Karizması və idarəetmə qabiliyyəti çox yüksəkdir.

Səfərin ümumiyyətlə ən maraqlı hissəsi isə, Namyang R&D Center-i gəzməyimiz oldu. Təsəvvür edin, mənim kimi avtomobillər və avtomobil sektoru ilə bu qədər maraqlanan adam üçün ora getmək nə demək idi. İnanılmaz gözəl idi. Hər tərəfdə kamuflajlı maşınlar, test maşınları, pilot zavod, mühərrik inkişafı və istehsalı, sürət pistləri, müxtəlif yol testləri, FCEV development center. Yeni Sonatanı, Yeni Tucsonu, Yeni Optimanı, Kia-nın B sinfində bazara çıxaracağı yeni modeli (Heç bəlkə də KIAlının bundan xəbəri yoxdur, muştuluq məndən) gördüm. Yeni Sonata hər halda, gələn ilin ən böyük səs-küyünə səbəb olacaq avtomobil dünyasında. Yeni Tucson isə, sinfində artıq əməlli başlı rəqabət hazır maşındır (Həmçinin eyni platfromda hazırlanan Sportage). FCEV Tucson sürdüm, Genesis Coupe sürdüm (205 sürət ilə), EQUUS sürdüm, bunların hərəsinin öz yeri var idi, sadəcə maşın testi deyildi.

Zavodda isə maraqlı olan eyni anda Sonata ve Grandeur-un bir istehsal xəttində yığılması oldu. Sən demə, burada eyni anda 4 fərqli model bir xəttdən yığıla bilirmiş ki, bu da dünyada 2-3 zavodda mümkündür sadəcə.

Nəysə, səfər başdan ayağa yaxşı keçdi. İndi də Dubai aeroportundayam. Eve çatmaq üçün burnumun ucu göynəyir.

Son 2 gündə yaşadıqlarımı Allah bir də yaşatmasın. Amin!

Çevir Tatı, Vur Tatı

2009-07-13T02:11:00.000-07:00

Bu yazının adını bəlkə də, “Marketinqin Başına Oyun Açmaq” kimi də qoymaq olardı.

MAK-da Vüsal Qəmbərovun və Kərim Məmmədovun yazıları yayımlandı. Kərim Balanced Scorecard haqqında teorik, Vüsal isə onun teoriyasını əsas alaraq praktik yazı yazıb. Əvvəlcədən hər ikisinə bir ay kimi uzun vaxt ayıraraq yazı yazdıqları üçün təşəkkür edirəm və keçirəm öz fikirlərimi yazmağa və onların yazılarının tənqidinə. Daha doğrusu, Kərimin teoriyası ilə işim yoxdur, Kərim çox qəşəng dildə BSC-ni izah etmişdi ki, hamı oxuyub başa düşsün. Hamı başa düşməyinə düşdü, amma Vüsal-ın praktik örnəyi o qədər mövzudan uzaq idi ki, adama elə gəlirdi ki, həmin teoriyanın ardı deyil, başqa bir fikirlər toplusudur.

BSC haqqında mən yazmayacam, Kərim zatən qəşəng izah edib. Oradakı dörd əsası da özünüz oxuyun, görün Marketinq və Satış departamentlərinin bir birini qırması ümumiyyətlə bu mövzunun içərisinə necə yerləşdirilə bilər. O yazını tam oxuduqdan sonra bunu istəsəniz oxuyarsınız.

Vüsal yazısından anlaşılır ki, əgər bu Marketinq və Satışı bir departamentə birləşdirməsək, onda bu iki departament arasında uyumsuzluq əmələ gələcək, hər departament fərqli istiqamətlərə meyl edəcək, uzun dönəmli hədəflərlə qısa dönəmli hədəflər üst-üstə düşməyəcək, bunun nəticsində həm qarşıya qoyulan məqsədlərə çatmaqda problemlər çıxacaq, həm uğursuzluqlar olacaq, həm də xərc artmış olacaq. Ona gör də, gətirib “case”də Satış və Marketinqi Kommersiya Departamentinin altında birləşdirib və bir il sonra camaatın gözü açılıb ki, “bəs nə yaxşı belə oldu, yoxsa batmışdıq”.

Marketinq və Satışın teoriyada və ya kitablarda “nə olduğu” aydındır və uzun illərdir bunun çərçivələri yazılır. Burada müzakirəyə açıq yer yoxdur və bəzən ifadə olunduğu kimi “ucu açıq və hələ də müzakirə olunan” yer deyil. Müzakirə edənlər sırf “guru”laşmaq adına edirlər bunu və zaman və kəlimə israfından başqa da bir şey də deyil.

O ki qaldı sadə dildə desək şirkətlər içərisində funksionallığa və ya departamentlərin təlimatlarına, burada işin içərisinə girir MANAGEMENT. Yəni şirkətin aid olduğu sektor, şirkətin profili, şirkətin təşkilati sxemi, şirkətin fokusu, şirkətin idarəetmə fəlsəfəsi və.s kimi xeyli faktor var ki, bu iki anlayışın şirkət içərisində yerinin müəyyənləşməsinə səbəb olur.

BSC əslində ölçmək deyil, idarə etmək ilə əlaqəli anlayışdır (Səhv etmirəmsə Kərim də yazmışdı bunu). Deməli elə əsas olan da idarəetmədir, həmin teoriyaya görə. Şirkətlərin idarə olunmasında əgər Vüsal başdan desə idi ki, “kiçik ölçülü şirkətlərdə və ya satış əsaslı şirkətlərdə....” o vaxt bəlkə də haqlı olardı. Amma, ümumiləşdirərək “Satış və Marketinq bir-birini qırır və eyni hədəfə yönələ bilmirlər” deməsi sırf məni bu yazını yazmağa məcbur etmək üçündür. Üstəlik, kiçik və orta şirkətlərdə də, Vüsalın yazdığına bənzər hadisə eşitməmişəm mən. Kommersiya və ya Biznesin İnkişafı departamenti olan şirkətlər də var ki, bunların tərkibinə bəzən Satış və Marketinq daxildir, bəzən Marketinq daxildir, amma Satış deyil. Yenə deyirəm, tamamən şirkətin profili ilə əlaqəli hadisədir.

Nəinki Satış və Marketinq, hətta İR, Finans, Logistika, İT və Mühafizə də daxil olmaqla bir şirkətdə bütün departament və ya funksialar eyni istiqamətə yönləndirilməlidir ki, əgər bu belə deyilsə deməli günah bu sistemi idarə edə bilməyən idarəçilərdədir. Case yazarkən qlobal şirkətlərdən “case”yazası olsaq görərik bunu. “Qlobal şirkətlər” demişkən, ağlıma gəldi böyük şirkətlər, qlobal şirkətlərdə “Marketing Vise-President”, “CMO”, “Marketing General Manager” və.s kimi vəzifə adlarını da, xatırlatmaqda fayda görürəm ki, Marketinq sadəcə satmaqla bağlı deyil, eyni zamanda istehsalla bağlıdır və müştəri məmnuniyyəti ilə bağlıdır (BSC-də 4 prinsipdən biri).

Yazı çox uzun oldu, amma bir iki əlavələr də var. Əgər şirkət daxilində bəzi hallarda və ya iclaslarda Satış ilə Marketing arasında mübahisıə və ya fikir ayrılığı çıxırsa, burda “ayrılıq” var demək deyil, bir məqsədə doğru hansı yolla getmək müzakirəsi var deməkdir, o isə iclasda detallı analiz edildikdən sonra istişarə qərarı ilə yekunlaşdırılır. Heç bir şirkətdə, nə satış, nə də marketinq ümumi həflər xaricində iş görə bilməz, o vaxta qədər ki, orada sistem var və o şirkət işləyir. Ona görə də, məncə insanların beynini qatmaq və var olan Amerikanı yenidən kəşv etməyə çalışaraq vaxt itirmək lazım deyil.

Bu yazı incimək və ya qərəz aparmaq üçün yazılmayıb, amma hər cür müzakirəyə açıqdır.

Amerikan Tərzi Reklamlara Keçək mi?

2009-07-08T06:28:00.000-07:00

Mən bura gələndən “Sən onu eləsən, millət başa düşməyəcək.”, “Rüstəm camaat kütdür, çatmayacaq ona belə şeylər” və.s kimi ifadələr eşidirəm. Eyni zamanda da onların fikirlərinə dəstək verən mahiyyətdə hadisələr eşidirəm və ya şahidi oluram.

Keçən günlərdə də digər avtomobil markalarının nümayəndələri ilə oturmuşduq. Nissanda baş verən hadisə xeyli güldürdü bizi. Yəqin hamınız xatırlayırsınız X-Trail-in texnologiyaları vurğulayan reklamını. Təkərlərdən əcaib şeylər çıxırdı, sensorlar yolu izləyirdi falan filan. Son günlərə qədər gedən reklamdır. Deməli dayının biri gəlib ki, qardaş bəs mən bir aydır bu maşını almışam, amma hansı düyməni basanda o şeylər təkərdən çıxır bilmirəm, bunu mənə göstərinJ))) Dayı yazıq nə bilsin ki, hansısa ağıllı bunu guya həmin texnologiyaların nə işə yaradığını göstərmək üçün çəkibJ

Yuxarıdakı fikirlərlə qətiyyən razı deyiləm ki, insanlara verilən mesaj çatmır. Ola bilsin ki, bəzi şeylər çatmır, amma çox az adama çatmır. Sən adam kimi, təmiz və səliqəli şəkildə mesaj göndərsən, alıcı da yaxşı başa düşər. Arada 1-2 nəfər çıxar ki, anlamaz, ama o da olsun. Bizim burda demək olar bütün şirkətlər, daha çox az söz ilə bütün mənanı vermməyə çalışırlar. Biraz Avropa sayağı reklamlara üstünlük verirlər. “Soft sell” bizim burada da istifadə olunur. Amerikanların “hard sell” prinsipi isə heç istifadə olunmur demək olar ki. İndi burada bir ziddiyyət çıxır ortaya; madəm “insanların səviyyəsi və anlama qabiliyyətləri aşağıdır” deyirsənsə, onda niyə çıxıb Amerikanlar kimi hər şeyi açıq-açıq demirsən. Məsələn, niyə “AĞDAĞ-Hamı sağlam qalacaq” demək yerinə, çıxıb demirsən ki, “bundan istifadə edilən evlərdə nəfəs alma daha yaxşı olur, buna görə də xüsusən də həssas insanlarda nəfəsdaralması və.s kimi problemlər olmur və ya ümumiyyətlə bu havanın təmiz qalmasına səbəb olur”.

İçi də mən qarışıq, mənə elə gəlir ki, hazırda bazarda olan bütün marketinq adamları biraz daha bunun üstünə getsələr yaxşı olacaq. Bizim burada heç bir şirkətin reklamlarında belə bir iz görməmişəm, bəlkə də diqqətimdən yayınıb, amma lazımdır. Keçən aylarda Chrysler bankrot olanda “We Are Building a New Car Company” reklamları eləmişdi. Uzun-uzun da izahatı var idi. Bizdə isə, jurnalda maşın reklamı veririk, amma az qala at gücünü də yazmırıq yanına ki, kimdir oxuyan, kimdir anlayan. Bəlkə də mən səhv fikirləşirəm. Fikirləri öyrənmək xoş olardı.

Onsuz da yaradıcı işlər çox da çıxara bilmirik ortaya, heç olmasa çıxaq nə demək istədiyimizi adam kimi deyək.

VOLVO Haqqında və ya Sonu Naməlum Marka

2009-07-01T03:37:00.000-07:00

Keçən günlərin birində Aygün məndən Volvo haqqında yazmağımı istədi. Ona görə istəmədi ki, Volvo onun üçün çox maraqlı markadır və ya hansısa modeli onun dəhşət xoşuna gəlir. Ona görə istədi ki, məndən Volvo haqqında fikrimi soruşdu. “Əla maşındır” dedim. “Bəs onda niyə....?” Ona görə ki, positioning o qədər güclü oldu ki, çərçivə kimi sardı markanın kənarını və getdikcə böyüyən bazarda daraldı Volvonun yeri.

“Avtomobili insanlar sürür, insanlar istifadə edir, deməli onda ən vacib məqam təhlükəsizlik olmalıdır”-bu sözlər Volvo-nun bugünə kimi əsas bayrağı olub. Marka, avtomobil sənayesində laminasiyalı şüşələr, yuxarı stop və.s kimi xırda görsənən təhlükəsizlik sistemləri daxil olmaqla bir sıra həyat qurtaran texnologiyaların patent haqqına sahibdir. Mən, burada daha çox sistemin adını yazmayacam, məqsədim Volvo-nun yaxşı maşın olmağını yazmaq deyil. Onun, Mercedes-Benz-dən sonra dünyanın ən uzunmüddətli və dayanıqlı maşını olmasını yazmayacam.

Dünyanın ən təhlükəsiz avtomobili dedikdə ağla təbii ki, Volvo gəlir. Demək olar ki, 90-cı illərin sonuna kimi (hərçənd tarixlərində 85-ci illərə kimi deyilir, ama 90-ın axırına qədər əminliklə bunu demək olar) dizayn Volvu üçün əhəmiyyətsiz oldu. İngilislərin Box Shape dedikləri, qutu formalı dünyanın ən təhlükəsiz avtomobilləri əsasən Avropada və Amerikanın bəzi ştatlarında sevildi. Sonradan sırf bu təhlükəsizlik sistemlərinə görə Rusiya bazarında da boy göstərməyə başladı. Soyuq, buzlu Rusiyada bu əhəmiyyətli fakt idi. Ancaq, varlı Ruslar üçün ən əsas olan təhlükəsizliyi də özündə birləşdirən lüks avtomobillər idi, onlar isə BMW, Mercedes, Audi və Lexus kimi markalar idi.

Texnologiyalar inkişaf etdikcə, Volvo-dan başqa markaların da təhlükəsizlik sistemləri inkişaf etdi. EuroNCAP kimi beynəlxalq səviyyədə təhlükəsizliyin standardlarını müəyyənləşdirən təşkilatlar Volvo üçün xüsusi + vermədilər, beləliklə həm Volvo tarixinin ən töəhlükəsiz avtomobili XC 60 da, Mercedesin GLK-sı da 5 ulduz aldı. NHTSA isə ilk dəfə ən təhlükəsiz maşınlar siyahısına Volvo-nun heçbir modelinin adını salmadıqda, Volvo Amerika bazarında zərbə yedi. Əlbəttə, indi Volvo az qala bütün modelləri ilə ən təhlükəsiz avtomobillər siyahısına daxildir. Amma, Subaru-da bunu deyir. Bütün modelləri 5 ulduz alıb.

Nəticə? Premium Volvo müvafiq Audi, Mercedes və BMW modelləri ilə demək olar ki, eyni qiymətə satılır. Azərbaycanda rəsmi qiymətlər etibarı ilə də demək olar belədir. Amma, Volvo özünü təhlükəsizlik müvqeləndirməsi ilə elə sıxdı ki, o artıq niş olmaq üzrədir. Tək təhlükəsizlik kifayət etmədi. Artıq, rəqiblər həm təhlükəsizdirlər, həm rahat, həm idman üslublu, həm prestijli və.s və.s Volvo isə, dünyanın ən təhlükəsiz maşınıdır,“yaxşı maşındır”, amma rəqiblərindan çox geridədir. Çox yüksək texnologiyalara malik Volvo, əgər 80-ci illərdən heç olmasa başlasa idi genişlənməyə, indi daha yaxşı vəziyyətdə olardı.

İndi ağla sual gəlir; dəyərmi Volvo kimi çox qalın mövqeləndirmə çəpəri çəkib, onu da genişlətməyi heç düşünməməyə? Məncə yox!